Showing posts with label baglan. Show all posts
Showing posts with label baglan. Show all posts
बागलाण भटकंती: कसलेला मल्ल धोडप
काल दिवसभराचा थकवा,
रात्रीची सुंदर खिचडी आणि सोबत स्लीपिंग बॅगमध्ये पडल्या पडल्या मारलेल्या
गप्पा यामुळे जी काही झोप लागली त्याला शुद्ध मराठीत धुर्या वर करुन पडणे
असे म्हणतात. रात्री सगळ्यांचे तसेच काहीसे झाले होते.
पहाटेचा मुसळधार पाऊस आणि दाटून आलेले ढग यांमुळे सकाळ काही वेगळीच भासत होती.गुहेच्या आजूबाजूंच्या पागोळ्यांतून ओघळणारे पाणी, त्याचा एकताल आवाज,भरारणारे वारे आणि खिडकीतून आत घुसणारे ढग यांमुळे उबदार गुहेत जाग येऊनही उठणे जीवावरच येत होते. तरीही उठून बाहेर आलो आणि बाहेर वाहत्या पाण्यात तोंड खंगाळून घेतले आणि अंघोळीची गोळी घेतली ;-) स्टोव्हवर चहाचं आधण ठेवलं, त्या वातावरणात वाफाळता चहा झाला आणि आळस झटकून गुहेच्या बाहेर आलो तो तरंगणारे कापशी ढग आमची वाटच पाहत होते. अलगद वार्यावर स्वार होऊन गालांशी गुदगुल्या करुन निघून जात होते. नाक गारठ्याने थंडगार पडले होते.चष्म्यावरही ढग/धुके जमा होत होते.
आजचे लक्ष होते साल्हेरच्या शेंडीवरचे परशुराम मंदिर म्हणजे महाराष्ट्रातले दुसर्या क्रमांकाचे शिखर आणि पहिल्या क्रमांकाचा उंच किल्ला. खूप दिवसांपासून उराशी जपलेले स्वप्न आज सार्थक होणार होते. गुहेच्या डोक्यावरुन निघणार्या पायवाटेचा माग काढत गेलो की आपण परशुराम मंदिराशी पोचतो. एकदा धुक्यात वाट चुकलो पण खालून तुकाराम भाऊंनी ओरडून दिशादर्शन केल्यावर काहीशा निसरड्या वाटेवरुन पंधरा-वीस मिनिटांतच परशुराम शिखराशी पोचलो. समस्त भूमी पादाक्रांत करुन दान केल्यानंतर स्वतःसाठी भूमी हवी म्हणून परशूरामाने ज्या ठिकाणाहून बाण मारुन सागरास मागे हटवून कोकणची देवभूमी निर्माण केली तेच हे ठिकाण. शिखरावर लहानसे खोपटाएवढे मंदिर, भोवती फरसबंदी, आत परशुरामाच्या पादुका आणि मूर्ती आहेत. मंदिराच्या पुढे महाराष्ट्र आणि पाठीमागे गुजरात असे हे अगदी दोन राज्यांच्या सीमेवरचे शिखर. अर्थात दाट ढगांमुळे शिखरावरुन दिसणारा सालोटा पाहता आला नाही. पण बादलों पे सवार होणे म्हणजे काय याचा अनुभव साल्हेरचं हे शिखर देऊन गेलं. ‘मस्ट हॅव’वाला ग्रुप फोटो झाला. आणि आम्ही सरसर उतरतच पुन्हा गुहेशी आलो. खाणं करुन घेतलं आणि आता उतरण्याच्या मार्गाला लागलो.आता साधारण उघडले होते. पुन्हा कोवळ्या उन्हाचा आणि ढगांचा खेळ दर्याखोर्यांत रंगू लागला. त्याची मजा लुटतच निसरड्या वाटेनं गुहा-टाक्यांची माळ, दरवाजांची शृंखला, पायर्या असं करत पुन्हा खिंडीत आलो. दरम्यान रनटाईम एक कट शिजला होता. निसरड्या वाटेमुळे समोर दिसणारा अजस्त्र सालोटा आम्ही रद्द करुन आम्ही त्याहीपेक्षा हिंस्त्र दिसणारा धोडप करणार होतो. काल ज्या वेळी (संध्याकाळी) साल्हेरवर पोचलो साधारण त्याच वेळी धोडपची निरुंद माची गाठून आम्हांला नाट्याचा पुढचा अंक पहायचा होता. वाटेत मुल्हेर गावात पुन्हा जाऊन काल घेतलेला स्टोव्ह देऊन योगेशच्या घरी जायचे होते. तिथे आमच्या या वळूंच्या टीमला बैलपोळ्यानिमित्त मांडे बांधून देणार होते. खिंड-पठार-डोंगरउतार असं करत पुन्हा वाघांब्यात आलो आणि पटकन सामानाची बांधाबांध करुन गाडीत टाकलं.
पहाटेचा मुसळधार पाऊस आणि दाटून आलेले ढग यांमुळे सकाळ काही वेगळीच भासत होती.गुहेच्या आजूबाजूंच्या पागोळ्यांतून ओघळणारे पाणी, त्याचा एकताल आवाज,भरारणारे वारे आणि खिडकीतून आत घुसणारे ढग यांमुळे उबदार गुहेत जाग येऊनही उठणे जीवावरच येत होते. तरीही उठून बाहेर आलो आणि बाहेर वाहत्या पाण्यात तोंड खंगाळून घेतले आणि अंघोळीची गोळी घेतली ;-) स्टोव्हवर चहाचं आधण ठेवलं, त्या वातावरणात वाफाळता चहा झाला आणि आळस झटकून गुहेच्या बाहेर आलो तो तरंगणारे कापशी ढग आमची वाटच पाहत होते. अलगद वार्यावर स्वार होऊन गालांशी गुदगुल्या करुन निघून जात होते. नाक गारठ्याने थंडगार पडले होते.चष्म्यावरही ढग/धुके जमा होत होते.
आजचे लक्ष होते साल्हेरच्या शेंडीवरचे परशुराम मंदिर म्हणजे महाराष्ट्रातले दुसर्या क्रमांकाचे शिखर आणि पहिल्या क्रमांकाचा उंच किल्ला. खूप दिवसांपासून उराशी जपलेले स्वप्न आज सार्थक होणार होते. गुहेच्या डोक्यावरुन निघणार्या पायवाटेचा माग काढत गेलो की आपण परशुराम मंदिराशी पोचतो. एकदा धुक्यात वाट चुकलो पण खालून तुकाराम भाऊंनी ओरडून दिशादर्शन केल्यावर काहीशा निसरड्या वाटेवरुन पंधरा-वीस मिनिटांतच परशुराम शिखराशी पोचलो. समस्त भूमी पादाक्रांत करुन दान केल्यानंतर स्वतःसाठी भूमी हवी म्हणून परशूरामाने ज्या ठिकाणाहून बाण मारुन सागरास मागे हटवून कोकणची देवभूमी निर्माण केली तेच हे ठिकाण. शिखरावर लहानसे खोपटाएवढे मंदिर, भोवती फरसबंदी, आत परशुरामाच्या पादुका आणि मूर्ती आहेत. मंदिराच्या पुढे महाराष्ट्र आणि पाठीमागे गुजरात असे हे अगदी दोन राज्यांच्या सीमेवरचे शिखर. अर्थात दाट ढगांमुळे शिखरावरुन दिसणारा सालोटा पाहता आला नाही. पण बादलों पे सवार होणे म्हणजे काय याचा अनुभव साल्हेरचं हे शिखर देऊन गेलं. ‘मस्ट हॅव’वाला ग्रुप फोटो झाला. आणि आम्ही सरसर उतरतच पुन्हा गुहेशी आलो. खाणं करुन घेतलं आणि आता उतरण्याच्या मार्गाला लागलो.आता साधारण उघडले होते. पुन्हा कोवळ्या उन्हाचा आणि ढगांचा खेळ दर्याखोर्यांत रंगू लागला. त्याची मजा लुटतच निसरड्या वाटेनं गुहा-टाक्यांची माळ, दरवाजांची शृंखला, पायर्या असं करत पुन्हा खिंडीत आलो. दरम्यान रनटाईम एक कट शिजला होता. निसरड्या वाटेमुळे समोर दिसणारा अजस्त्र सालोटा आम्ही रद्द करुन आम्ही त्याहीपेक्षा हिंस्त्र दिसणारा धोडप करणार होतो. काल ज्या वेळी (संध्याकाळी) साल्हेरवर पोचलो साधारण त्याच वेळी धोडपची निरुंद माची गाठून आम्हांला नाट्याचा पुढचा अंक पहायचा होता. वाटेत मुल्हेर गावात पुन्हा जाऊन काल घेतलेला स्टोव्ह देऊन योगेशच्या घरी जायचे होते. तिथे आमच्या या वळूंच्या टीमला बैलपोळ्यानिमित्त मांडे बांधून देणार होते. खिंड-पठार-डोंगरउतार असं करत पुन्हा वाघांब्यात आलो आणि पटकन सामानाची बांधाबांध करुन गाडीत टाकलं.
मुल्हेरला
योगेशने मामाकडे जाऊन स्टोव्ह परत केला. पुढे सटाण्यात मिसळ, जिलेबी आणि
बागलाण स्पेशल कट वडा असा पोटभर जेवण कम नाश्ता करुन आम्ही योगेशच्या
गावाकडे म्हणजे कळवणकडे निघालो.मध्यान्ह टळून गेलेली, धोडपच्या पायथ्याला
पोचून तीनेक तास चढाई करुन आम्हांस सुर्यास्तास वर पोचणे गरजेचे होते.
रस्ता काटत एकदाचे कळवणात येऊन पोचलो. म्हणून “उद्या घरात यावे लागेल हा” अशी
प्रेमळ धमकी देऊन फक्त योगेश घरात गेला आणि आम्ही रस्त्यावर त्याची वाट
पाहत थांबलो. बाहेर आला तेव्हा त्याच्या हातातले गाठोडे आणि मोठी किटली
माझ्या ‘चाणाक्ष” नजरेने अचूक हेरले. ;-) पुढे जाता जाता दुकानातून
दुधाच्या पिशव्या बॅगमध्ये टाकल्या आणि आम्ही धोडपच्या रोखाने निघालो.
दहा-पंधरा मिनिटांतच ओतूर गावाशी शाळेच्या समोरुन डावीकडे वळून कच्च्या
रस्त्याने आत जाऊन एका वाडीशी गाडी उभी केली. डोंगराच्या कुशीत वसलेली
वाडी, सभोवार हिरवीगार शेतं, मका,भुईमूग आणि मूगाच्या पिकाचं दान काळ्या
आईने भरभरुन दिलेलं. शेतात चाललेला पाट आणि अधेमधे शेतकरी शेतांत खुरपणी
करत होते. मध्येच शेतकरी दादा शेतांमधून मोरांना हाकारण्यासाठी मोठ्ठ्याने
हाळी देत. तिन्ही बाजूंनी वेढणार्या डोंगराच्या कुशीतल्या झाडीच्या जाळीत
कमीत कमी शंभर-दीडशे मोरांचं वास्तव्य. त्यांच्या केकारवानं सारं शिवार
दणाणून सोडलं होतं.थोडक्यात ‘स्वप्नातल्या गावा’ आल्याचाच अनुभव.
पुन्हा
एकवार पाण्याच्या बाटल्या भरल्या,सॅक्स आणि बुटाच्या लेस आवळल्या आणि
समोरच्या टेकाडावर दिसणार्या विजेच्या मनोर्यांच्या दिशेने चालू लागलो.
दरम्यान अचानक सामोरे आलेले वाघ मी आणि ध्रुवने मारुन टाकले.आता
खरं तर गेल्या दोन-तीन दिवसांचा थकवा जाणवू लागला होता. पहिल्याच चढाईत कस
लागला. स्वास फुलले. पाण्याच्या बाटल्या रिकाम्या होऊ लागल्या.वाटेत एक
ओहळ लागला. त्याच्या शेजारी जराशी विश्रांती घेतली, बाटल्या पुन्हा भरल्या
आणि पुढच्या दमात माथ्यावरचा आदिवासी पाडा अलंगवाडी गाठले.समोर संपन्न कळवण
शहर दिसत होते. सोनेरी उन्हाने पठार चमकत होते.पाड्याच्या आतूनच पायवाट
जाते. पाड्यात बैलपोळ्याची तयारी चालू होती.बैलांच्या शिंगांना कुठे तासून
चमकदार करण्याचे काम सुरु होते तर कुठे हातांनी त्यांना ऑईलपेंट लावला जात
होता. वर्षभर केलेल्या कष्टाची उतराई म्हणून शेतकरी त्यांना न्हाऊ-धुवू
घालून, गोंड्या-झुलींनी सजवून पूजा करत होते. त्यांचे फोटो काढून आम्ही
पाड्याच्या पाठीमागच्या धोडपच्या दिशेने निघालो. धोडपच्या पार्श्वभूमीवर
सपाट कुरणावर गुरं आणि शेळ्या चरत होत्या.मधेच एक घोडाही होता. कित्येक
दिवसांपासून मी या फ्रेमची वाट पाहत होतो.त्याचा फोटो काढला.
थोडा
वेळ पठारावर आराम केला. समोर धोडप आडवाच्या तिडवा उभा होता. प्रत्येक
गडाचं सौंदर्य निराळं. साल्हेर-सालोटा एखाद्या पावसात चिंब भिजलेल्या आणि
पोलके अंगाशी बिलगलेल्या नवथर तरुणीसारखे दिसत होते तर आज हा धोडप नुकताच
तालमीतून मेहनत करुन बाहेर आलेल्या, घामाने डबडबलेल्या पिळदार मल्लासारखा
शड्डू ठोकत सामोरा आला होता.सह्याद्रीचे प्रत्येक रुप हवेहवेसे. एखाद्या
अनाम शिल्पकाराने आपले सारे कसब पणाला लावून कोरुन काढलेले.
समोरच्या गुराख्यांना धोडपचा रस्ता विचारुन घेतला. समोर दिसत असला तरी धोडपची वाट सरळ नव्हती. ती त्या शेजारच्याही एका डोंगराला वळसा घालून जाणारी होती. वेळेचे गणित फिसकटण्याच्याच बेतात होते. दिसणार्या धोडपला पायी प्रदक्षिणा घालून त्याच्या मागच्या बाजूने वर जायला वाट आहे. आता पाय उचलायला हवे.अंधाराच्या आत धोडपवर पोचायचे तर सुटायलाच हवे होते. किमान दोन-तीन तासांचा रस्ता समोर दिसतच होता. काहीही करुन आम्हांला सुर्यास्त चुकवायचा नव्हता आणि मुक्कामाची जागा अंधार पडण्याच्या आतच नक्की करायची होती. त्याच घाईत निघालो असताना नको ते झालं. एका सांबर्या निवडुंगाच्या (सह्याद्रीच्या डोंगरात आढळणारा निवडुंगाचा एक प्रकार… याचा आकार सांबराच्या शिंगासारखा असतो) एका खोडाला माझा गुडघा ठोकरला. आई ग्ग… कळवळलो. नको ते झाले. एक भिडू जखमी. काटे घुसले होते ते काढले. कसाबसा उभा राहिलो आणि चालू लागलो. काही पावलं चालून गेल्यावर घेरा-धोडपचा सगळ्यात पहिला दरवाजा दिसला. पण बागलाणात दरवाजा दिसला म्हणजे किल्ला आला असे होत नाही. त्याच्या वर दोन तासांवर किल्ला असतो. अर्धा तास चालल्यावर एक विहीर दिसली. विटांनी बांधून काढलेली दगडी विहीर. सांगाती सह्याद्रीचा मध्ये वाचलेली खूण आठवली. पण याच्या आधी इथे आलेल्या श्रीकांतला काहीच आठवेना. आसपास शोधाशोध करुनही वाट सापडेना.मग आम्ही पुन्हा उरलेल्या प्रदक्षिणेवर निघालो. आता पाठीमागच्या फेसवर उजवीकडे तटबंदीचे अवशेष दिसू लागले. अजून थोडे पुढे जाताच दरवाजाही दिसला.त्या दरवाजातून आत गेल्यावर सोनारवाडी दिसली. एका घरातल्या पिंट्याला वाट विचारली तेव्हा त्यानं दाखवून दिली. शिवाय साठ पायर्या आहेत आणि एका ठिकाणी जपून जा असंही सांगितलं. आता धोडप समोर दिसत होता. वाटेत एका ठिकाणी वीस फुटी क्लाइंबिंग पॅच आहे. इक्विपमेंट लागत नाही पण तो जरा जपून पार केला की आपण अर्ध्या पाऊण तासात एका दरवाजाशी येतो.
तिथून पुढे पुन्हा एकवार कातळात कोरलेल्या पायर्या आणि दरवाजांची शृंखला. दरवाजाशी दोन शिलाखंडांत जोडून एक फारसी शिलालेख आहे. अर्थातच तो समजण्याचा दृष्टीने आमचा इल्ला!! पुढे झाल्यावर एका टेकाडावर आपण पोचतो आणि… आणि ही ती महाप्रसिद्ध धोडपची निरुंद माची.समोर धोडपचा बालेकिल्ला, अगदी तसाच… शड्डू ठोकत समोर आलेल्या मल्लासारखा,पाठीमागे मावळतीच्या सोनेरी उन्हात न्हालेला त्याचाच भाऊ इखारा (विखारा)सुळका, डावीकडे दूरवर रवळ्या-जवळ्याचे जुळे किल्ले. क्षितिजापर्यंत हिरवे झालेले खोरे. एक पॅनोरमा तो बनता ही है… (टीप: प्रत्यक्ष फोटोवर क्लिक करुन पाहिल्यास अधिक स्पष्टपणे पाहता येईल. डाऊनलोड करुन वॉलपेपरही लावू शकता).
समोर
एका मंदिराचे अवशेष आहेत. उजवीकडे एका महाकाय वाड्याचे. समोर धोडपचा
बालेकिल्ला उभा ठाकलेला. ढगांमध्ये पडलेल्या खिडकीतून त्याच्या पोटात
कोरलेल्या रेखीव चौकोनी गुहा लक्ष वेधून घेतात. अर्थात त्या खूप वर आहेत
आणि वर जायची वाट निसरडी आहे.बालेकिल्ल्याशी पोचण्यासाठी प्रस्तरारोहणाची
साधने आणि तंत्र आवश्यक आहे.अर्थातच आम्ही बालेकिल्ल्याच्या पोटाशी
खोदलेल्या आणि पाण्याचे टाके असलेल्या दुसर्या एका गुहेकडे मोर्चा वळवला.
बालेकिल्ल्याच्या डावीकडून वळसा घालून पुढे गेलो की कड्याला समांतर अशी एक
वाट आहे. त्याच वाटेने गेल्यावर ही आपली गुहा लागते. गुहा अतिशय ऐसपैस आहे.
किमान पन्नासेक लोक झोपू शकतील एवढी. एकात एक अशा दोन गुहा. आतली थोडी
खराब झाली आहे.बाहेरच्या गुहेत दुर्गेचे मंदिर बांधले आहे. आणि पाण्याचे
टाके याच मंदिराखाली. म्हणजे खाली पाणीसाठी आणि त्यावर बांधलेले हे जलमंदिर
अशी सुंदर रचना.
सुर्यास्ताची वेळ जवळ आल्याने अर्थातच बॅगा गुहेतच सोडून आम्ही आधी पश्चिम कड्याकडे धूम ठोकली. तिथे आमची वाट पाहत काय वाढून ठेवले होते? काल साल्हेरवर पाहिलेल्याच महानाट्याचा दुसरा अंक. जगत्नारायण सूर्य आपली दिवसाचे आवर्तन संपवून दिगंतराच्या प्रवासाला निघाला होता. जाता जाताही आपले असतील तेवढे सगळे रंग या सृष्टीवर उधळून. कुठला रंग विसरला होता? लाल, पिवळा, निळा, जांभळा, सोनेरी… सगळेच तर होते. समोरच्या खोर्यात घुसणारा धोडप माचीच्या सोंडेचा कडा, मध्येच त्याला पडलेले भगदाड, त्याहीपलीकडे रवळ्या-जवळ्या आणि पुढे विस्तीर्ण आकाश…सप्तरंगात न्हालेले. वर्णन करायला शब्द अपुरे पडावेत. फोटो काढून झाल्यावर सगळ्यांनाच समाधी अवस्था प्राप्त झाल्यासारखे झाले होते. तिथेच मांडी ठोकून आम्ही त्या आलिशान ऍम्फीथिएटरमध्ये ध्यान लावून ते प्रकाशाच्या सप्तसूरांचे गान ऐकत होतो. एखाद्या मैफिलीचा शेवट जसा अचाट सुंदर भैरवीने व्हावा तशी ही आमची ही ट्रेकमधली शेवटची संध्याकाळ. अगदी परमोच्च सुंदर.मनात घर करुन राहिली. त्यासारखा सुर्यास्त ना आजवर पाहिला ना कदाचित पुन्हा अनुभवायला मिळेल. एकमेवाद्वितिय !!
अर्थात त्यानंतर अमावस्येच्या रात्री अचानक झालेल्या निरभ्र आकाशाखाली चांदण्या मोजत गुहेच्या दाराशी बसून खाल्लेले बैलपोळ्याचे मांडे, रात्री गुहेत कोंबडीच्या आकाराच्या पंचवीसेक उंदरांनी मांडलेला उच्छाद आणि सकाळी मारलेली धोडप माचीची रपेटही अशीच एकमेवाद्वितिय. खरं तर हा संपूर्ण ट्रेकच एकमेवाद्वितिय, साथसंगत एकमेवाद्वितिय, निसर्ग एकमेवाद्वितिय, सह्याद्री एकमेवाद्वितिय !!!
फोटो तो तो बनता ही है…( शेवटचा फोटो हा ३़ बाय ३ अशा एकूण नऊ फोटोंचा मॅट्रिक्स पॅनोरमा आहे).
| धोडपच्या गुहेतील सकाळ |
![]() |
| धोडपमाची |
20:34
बागलाण भटकंती: स्वर्गीय साल्हेर
कालच्या दिवसानंतर
शशांकला मुंबईस रवाना केल्याने आता फक्त सुपरसिक्स उरले होते. बहुतेक
सगळेच ट्रेक्सची किमान पन्नाशी गाठलेले. प्रत्येकाचीच फिटनेस आणि स्टॅमिना
वादातीत. म्हणजे ओझे आहे काय, वाहतो की आणि डोंगर आहे काय चढतो की असेच
प्रत्येकाचे होते. श्रीकांत (उसेनचा बाप) नट,
योगेश-द फायर फायटर, प्रविण-द बिल्डर, देव्या आणि ध्रुव. योगेशच्या
मामाच्या घरुन कुकरभरुन खिचडी शिदोरी दिली होती. वाघांब्यात गावजेवण
घालायलाही ती कदाचित पुरली असती. शिवाय तोंडी लावण्यास लोणचे आणि लसणाची
चटणी. कालचा फसलेला स्टोव्ह तिथेच ठेवून नवीन फुल साईजचा स्टोव्ह घेतला
होता. मुल्हेरवरुन पाहिलेल्या हरणबारी धरणाच्या पाण्याला डावीकडून बगल
देऊनच साल्हेरच्या पायथ्याला वाघांबे गावाकडे रस्ता जातो. श्रावणी उन्हं
पडली होती, त्यात उजवीकडे न्हावी-मांगी-तुंगीची डोंगररांग हरणबारीच्या
पाण्यात आपले साजिरे प्रतिबिंब निरखून पाहत होते. वाघांबे गावात पोचलो तसे
शिदोरी सोडून पोटभर खिचडी खाऊन घेतली आणि पाणी पिऊन दहा मिनिटे आराम करुन
घेतला. उरलेली खिचडी पिशवीत भरुन घेतली. सॅक्स पाठीला मारल्या, बूटाच्या
लेस आवळल्या आणि एकवार साल्हेरकडे मान वर करुन पाहिले. तो आज सर होणार या
अभिमानाने नाही तर पुन्हा आदराने खाली झुकवण्यासाठी. साल्हेर… तेच जे गेले
काही दिवस पडणारे स्वप्न, महाराष्ट्रातले कळसूबाई खालोखालचे शिखर आणि
सर्वांत उंच किल्ला. आज त्याच्या कुशीत मुक्कामास जाणार, त्याच्या
अंगाखांद्यावर बागडणार या विचारानेच मन कसे तरंगू लागले होते.







वाघांबे गावच्या पाठीमागेच साल्हेर किल्ला
आहे. गावाच्या एका गल्लीतून बाहेर पडून वाटेत आडवा येणारा ओढा
गुडघ्याएवढ्या पाण्यातून ओलांडून आपण भातखाचरांच्या बांधांवरुन चालू लागतो.
अशा खाचरांमधून चालण्याची मौज काही औरच असते. सभोवार पिवळट हिरवी शेतं,
त्यामध्ये कामं करणारे शेतकरी भाऊ, बांधांवर वाढलेलं गवत, एखाद्या दगडावर
उन्हाला येऊन बसलेलं घोणसचं एखादं पिल्लू, त्याला सांभाळून ओलांडून पुढं
गेलो आणि डोंगरउताराशी पोचतो. साल्हेरच्या चढणीचा हा पहिला टप्पा. यावरच
छातीवर येणार्या नाशिक स्टाईल चढणीची सवय करुन घ्यावी. पुढे ही चढण अधिकच
अंगावर येऊ लागते. म्हणून मुंग्यांची शिस्त, पायांवर भिस्त करत आस्तेकदम
पाऊलवाटेनं चढत रहायचं. एखाद्या वेळी दम टाकण्यासाठी क्षणभर विसावून मागे
वळून पाहिलं की मागे कोवळ्या उन्हात भातखाचरांच्या पार्श्वभूमीवर घरांच्या
सोंगट्यांचा सुंदर सारीपाट मांडलेला असतो.
समोरच्या माळावर हिरव्यागार पठारावर
गावातली जनावरं चरत होती. आम्हांला पाहून मध्येच थबकून नजरेला त्यांची
मायाळू नजर भिडवून सांभाळून जा रे बाबांनो सांगत होती. ते पठार मागे टाकून
आपण एका सोंडेच्या माथ्यावर पोचतो. जवळपास पाच एकशे मीटर लांबीची ही सोंड
म्हणजे खरंच अद्भुत. सपाट हिरव्या गवताने पांघरलेले पठार. एका टोकाकडून
चालत सुरुवात करायची आणि दुसरे टोक भिडते ते थेट सालोट्याच्या भिंतीशी.
जोडीला भर्राट वारा, भटक्यांच्या कानांत घुसत उधळायला लावणारा. अधेमधे
चरणारी जनावरं.
उजवीकडे साल्हेरची एक सोंड उतरलेली आणि
डावीकडे सालोट्य़ाच्या पल्याडून मुल्हेर-हरगडाची रांग. दोन्हीकडे दरीत
ऊनसावल्यांचा खेळ रंगलेला. सालोट्याच्या उजवीकडून दिसणारी साल्हेरकडे घेऊन
जाणारी खिंड, आकाशात घुसणारे साल्हेर आणि सालोट्याचे दिग्गज सुळके.
साल्हेरच्या दक्षिण भिंतीशी लगट करुन जाणारी वाट, येथूनच दिसणारी गुहांची
साखळी.
हीच सोंड चढून सालोट्याला उजवी घालून
आम्ही खिंडीत पोचलो. वर एकवार नजर टाकली. आता साल्हेरच्या पोटातून
जाणार्या कातळखोदीव पायर्या आणि डोक्यावरचा एक दरवाजा दिसू लागल्या
होत्या. अगदी थोड्याच अंतरात फारच मोठा हाईट गेन दिसत होता. थोडक्यात
चढताना फासफूस होणारच असे गृहीत धरुनच पुढे निघालो. खिंड ओलांडून साल्हेरवर
जाण्यासाठी पाठीमागल्या फेसवरुन डावीकडे जाऊन पुन्हा उजवीकडे वर चढणारी
वाट आहे. खिंड ओलांडून जरा एका कातळावर विसावलो. निळ्या आकाशात कापशी ढग
सालोट्याच्या माथ्यावरुन पलीकडे निघाले होते. बसल्या जागेवरुन त्याचे फोटो
काढले.
शेवटचा दम टाकून, पाणी पिऊन निघालो. एका
वठलेल्या झाडावरुन पुढे डावीकडे जाऊन वाट वर उजवीकडे चढते. वाट जरा पावसाने
निसरडी झाली आहे. कातळावर शेवाळले आहे. जरा काळजीपूर्वक हातांचा आधार घेत
वर चढलो की कातळात खोदलेल्या पायर्या दिसतात. त्या ओलांडून पुन्हा पुढे
आधी खिंडीतून दिसलेल्या खड्या पायर्या दोन दरवाजांच्या मालिकेत नेऊन
सोडतात. दरवाजाशी एक शिलालेख आहे. हे दरवाजे पार करुन आम्ही कातळाच्या
पोटातून जाणार्या वाटेवर चालू लागलो. ही वाटही साधारण चार-पाचशे मीटरची,
एकदम कड्याच्या पोटाशी बिलगून जाणारी. पाठीमागे सालोट्याचा सुळका आभाळात
घुसलेला, उजवीकडे सरळसोट खाली पाताळात जाणारा कडा आणि डावीकडे असंख्य गुहा
आणि टाक्यांची साखळी. अतीव सुंदर, दगडी गुहा, काही खांब असलेल्या, काहींवर
कोरीवकाम केलेले, काही टाक्यांच्या पोटात खोदलेली पोटटाकी. दोन-तीन ठिकाणी
कुणा गोट्या-शांता-रवीचे प्रेम निळ्या ऑईलपेंटमध्ये उतू चालले होते.
त्यांना मस्तपैकी मनसोक्त शिव्या हासडून घेतल्या. अशा अर्वाच्च्य शिव्या
(वाचा: भाषेचे अलंकार) मोठ्ठ्याने देण्याचा आनंद मिळवायची हमखास जागा
म्हणजे असे ट्रेक
हीच वाट सरळ साल्हेरच्या या वाघांब्याच्या
बाजूच्या फेसच्या टोकाकडे जाते आणि तिथल्या एका दरवाजावरुन वळून
किल्ल्याच्या माथ्यावरल्या माचीवर. माचीवर सुंदर ढग दाटून आले होते. मध्येच
एखाद्या खिडकीतून सुर्य डोकावून जाई आणि प्रकाशाची एक लाट सगळी हिरवीगार
माची सोनसळी करुन टाकी. डावीकडे उंचावर परशूरामाचे मंदिर आणि शिखर अजूनही
ढगांमध्येच हरवले होते. एवढा सुंदर नजारा आजवर कुणी पाहिला नसेल. दूर थोडी
उंचावर गुहा आणि त्यासमोरचा झेंडा दिसला आणि आम्ही मुक्कामाच्या जागेजवळ
आल्याची खात्री झाली. आता अधिक काम नव्हते. मुख्य काम होते ते समोरचे
महानाट्य अनुभवायचे. म्हणून माचीच्या कड्यावर अगदी टोकाला येऊन पाय पसरुन
बसलो. अगदी ध्यानाला बसतो तसेच. सुर्यास्त व्हायला अजून अवकाश होता. तिथे
ध्रुवने सोबतच्या कागदांवरुन गडाचा इतिहास आणि प्राचीन पत्रांतील उतारे
मोठ्याने वाचून काढले. काही लाखांच्या दिल्लीच्या पातशहाच्या फौजेस उघड
मैदानात पाणी पाजून शिवरायांनी संपूर्ण बागलाण प्रांतावर आपला वचक बसवला
होता. मावळत्या सुर्याला ढगांआडून साक्षी ठेवून अजोड पराक्रमाची ही गाथा
ऐकून ऊर अभिमानाने भरुन आला. जागेवरुन उठलो. सूर्य आता बाहेर आला होता.
समोरच्या दरीत हळद्या उन्हाचा आणि शिराळाचा खेळ मांडला होता. सूर्यनारायण
मुक्तहस्ते सृष्टिदेवतेवर भंडारा उधळत होता. दरीच्या तळाला जीवनाचा एक
सोनेरी पट उलगडला जात होता. जीवनदायिनी नद्या, अडवलेले पाणी, तलाव आणि
दूरवर अनंतापर्यंत दिसणारा माझा सह्याद्री. कितीही फोटो काढले तरीही कुठलाच
फोटो या दृश्याला न्याय देऊन शकणार नाही याचे भान येऊन मी कॅमेरा बंद केला
आणि फक्त डोळ्यांने तो क्षण अनुभवून रोमारोमांत साठवून घेतला.
सूर्य मावळतीकडे झुकला तसे आम्ही परत
फिरलो. आता फक्त गुहेपर्यंत जायचे होते. पाचच मिनिटांची चाल. वाटेत एक भग्न
गणेश मंदिर, एक सुंदर बांधीव गंगासागर तलाव आणि त्याच्या बाजूला
पिण्याच्या पाण्याचे टाके. समोरुन गंगासागराच्या पल्याड अस्ताला जाणारा
सूर्य. त्याने आकाशात उधळलेले संध्यारंग. हवेत गारवा सुटलेला. खोल
श्वासासरशी तो छातीत भरुन घेतला आणि गुहेची वाट धरली. गुहा मोठी स्वप्नवत.
गुहा, समोर आकाशाशी उघडे देवालय, त्यापलीकडे गंगासागर आणि गंगासागराच्या
पलीकडे विस्तीर्ण दरी.
गुहेत एक गुराखी वस्तीला असतो.
पावसाळ्याचे चार महिने तो वरच राहतो. चाळीसेक गुरं एका गुहेत कोंडलेली.
दुसर्या वनरुम-किचन टाईप गुहेत त्याचे वास्तव्य. येणार्या जाणार्या
ट्रेकर्सना कायमच मदत करणारा हा तुकाराम भाऊ. आम्हांस कुठे स्वयंपाक करता
येईल, कुठे झोपता येईल हे नीट दाखवून दिले. पहिल्या गुहेत शेकोटी पेटली
होती. आतल्या गुहेत स्वच्छ कोरडी जागा, भिंत बांधून बंद केलेली, त्यात एक
खिडकी ठेवलेली. त्यातून गारठा गुहेत डोकावणारा. कोरडे कपडे बदलून शेकोटीशी
उबदार गप्पा रंगायला वेळ लागला नाही. काळाकुट्ट अंधार झाल्यावर स्टोव्ह
पेटवला. सुंदरसा चहा तयार झाला. दूध नसले तरीही तो चहा ‘अमृततुल्य’च झाला
होता. चहासोबत सटरफटर खाणं झालं आणि पोटातला डोंब थोडा शांत झाल्यावर
गरमगरम सूपच्या ग्लाससोबत गप्पा रंगू लागल्या. बाहेर आताशा रिमझिम पाऊस
सुरु झाला होता. त्या पावसाचा सूर, हातात वाफाळता सूपचा ग्लास आणि सोबत
सह्याद्रीच्या वेड्या पुत्रांच्या डोंगरातल्या आठवणी. या वातावरणाचे वर्णन
करण्यास शब्द थिटे पडावेत. गप्पा थंडावल्यावर दुपारची खिचडी गरम केली. पापड
भाजले आणि लसूण चटणीसोबत खिचडीवर सर्वांनीच ताव मारला. रात्री उबदार
पांघरुणाच्या आड पुन्हा गप्पांचे फड रंगले. एकमेकांचे आजवरच्या भटकंतीचे
किस्से आणि आगामी बेत यांच्या गप्पा मारता मारता कधी डोळा लागला ते समजलेच
नाही.
मध्यरात्रीनंतर कधी तरी जाग आली तेव्हा
बाहेर पावसाने जोर धरला होता. एकसंथ लयीत त्याने वरचा “सा” लावलेला. मिट्ट
काळोख, गुहेत शिरलेला चुकार काजवा, थकलेल्या सवंगड्यांचे या कुशीवरुन त्या
कुशीवर वळण्याचे खुसफूस आवाज, बाहेर गळणार्या पागोळ्यांच्या धारा हे सगळे
एक होऊन एक मधुर संगीताची मैफिल जमून आली होती. थंडगार पहाटवार्यात बाहेर
साल्हेर उभा होता, आम्हांस कुशीत घेऊन, एखाद्या तपस्वी ऋषीसारखा !
20:08
बागलाण भटकंती: मुल्हेर आणि मोरा
दूर डोंगरात अनवट रानवाटांवर पाऊस घुंगुरतोय. आषाढातले वार्याचे घुत्कार आता नाहीसे होऊन अधूनमधून त्याची मधुर वेणू नादवतेय.लकाकणारी श्रावणी उन्हाची बिलोरी किरणं शेतांशिवारांतून हिरेमाणकांची उधळण करतायेत. अशा वेळी जोडून सुट्टीची संधी आली असताना एसी आणि पीसीच्या जगात घुसमटत बसणे म्हणजे आपला मानवी करंटेपणा सिद्ध करण्याचा प्रकार. चार मित्र जोडून, शिधा-पाघरुणाने भरलेल्या बॅगा पाठीला अडकावून तोच पाऊस जगतरानवाटांची भूल पदरात पाडून घ्यायची संधी साधून बागलाण प्रांतात भटकंतीचा बेत केला. बोक्याने त्यात अरे साल्हेरला या दिवसांत खूप विजा कोसळतात, घसारा फार आहे वगैरे सांगून खोडा घालण्याचा प्रयत्न केला. पण गेली कित्येक वर्षे साल्हेर-सालोटा-मुल्हेर-मोरा-हरगड-मांगी-तुंगी असे स्वप्न महिन्यात किमान एकदा तरी पडायचे. योग जमला नाही. यावेळी मात्र नेटाने मेलामेली करुन देव्या, ध्रुव, श्रीकांत आणि सोबतच शशांक, प्रवीण, योगेश अशी सांगड घालून स्वातंत्र्यदिनाच्या दिवशी सकाळीच पुण्याहून आम्ही सातजणांनी प्रस्थान ठेवले.
मुल्हेर हे योगेशच्या मामाचे गाव. त्यामुळे तिथल्या हवामानाची फर्स्टहॅंड माहिती मिळत होती. पण ती तितकीशी उत्साहवर्धक नव्हती. शिवाय नुकतेच तिकडून परतलेल्या काही ट्रेकर्सनेही बागलाणात पाऊस धुवून काढतोय अशी माहिती दिली होती. पण मनाचा हिय्या करुन ट्रेक आखलाच. संसारी ट्रेकर्सचा हा आगळावेगळा स्वातंत्र्यदिन. ;-) चार दिवसांचा शिधा एवढा होता की ध्रुवची स्कॉर्पिओ असूनही सात जणांसाठी ती एकच गाडी घेणे म्हणजे दोघांना कायम पाय डोक्यावर ठेवून चारशे किलोमीटरचा प्रवास करणे भाग होते. म्हणून दोन गाड्या काढल्या.
सकाळी सकाळी युनिव्हर्सिटी सर्कलला चहाची फोडणी देऊन स्टार्टर मारला आणि दुपारचा ब्रेक घेतला तो नाशिकच्या पुढेच मुंबई-आग्रा महामार्गावर दुपारच्या जेवाय जेवाय जेवायकरिता. एका धाब्यावर बसलो असतानाच पलीकडच्या टेबलावर एक सुपरमॅन बसलेला दिसला. म्हणजे इम्पिरियल ब्लूची (ड्राय-डे असूनही त्याला मिळाली) एक क्वार्टर तब्बल आठ मिनिटांत संपवली. प्यायची ही पद्धत म्हणजे एकदा पटियाला ग्लास भरायचा, पाणी ओतायचे…एकदा तोंडाला लावला की अर्धा करायचा, पापड मोडून एक तुकडा तोंडात टाकला की पुढच्या घोटाला ग्लास फिनिश. अशा अडीच ग्लासमधेच क्वार्टर डाऊन. आम्ही पोट धरधरुन दात काढत होतो. तेच दुखरे पोट भरल्यावर सुस्तपणे सटाण्याकडे जाणार्या रस्त्याने पुढे निघालो.
समोर वणीची सप्तशॄंगी देवीची रांग सप्तशॄंगगड, मार्कंड्या, रवळ्या-जवळ्या, धोडप, इखारा, हंड्या, लेकुरवाळा,इंद्राई, राजधेर-कोळधेर असे देवीचे अलंकार दिमाखात मिरवीत होती. सोगरस फाट्याहून आत वळालो तसा एक टोल नाका आला. बहुधा सह्याद्रीचे अजोड दृश्य पाहण्यासाठीचे तिकीटच. टोल भरताचक्षणी समोर दोन तीन शिखरे, हिरवेगार गवत आणि त्यात चरणार्या म्हशी असे सुंदर दृश्य समोर आले. कॅमेरे बाहेर निघतील तरच नवल.
सटाणा-ताहराबादमार्गे आम्ही मुल्हेरगावाकडे वळालो तसे उजवीकडे मांगी-तुंगीचे सुळके वर काढून आकाशात घुसलेले दिसले. समोर आजचा टार्गेट मुल्हेर, डावीकडे शेजारी त्याला एका अरुंद भिंतीने जोडलेला मोरा आणि उजवीकडे मुल्हेरहून उंच गूढ भासणारा अजस्त्र हरगड. योगेश त्याच्या मामाची भेट घेऊन आला आणि आम्ही मुल्हेरच्या पायथ्याला निघालो. साडेचारच्या सुमारास पायथ्याशी गाड्या लावून जड बॅगा पाठीला अडकावल्या. समोर दिसत होते आजचे लक्ष्य, मुल्हेरमाची.तासा-दीड तासाची चढण. पण छातीवर येणारी. टिपिकल नाशिक स्टाईल. म्हणजे सुरुवातीला सौम्य चढण, मग माची आणि अचानक आकाशाशी स्पर्धा करणारे कातळकडे.त्यातूच मध्येच त्याच्या पोटातून शिखराकडे घेऊन जाणारी वाट. वाटेत एका दरवाजाशी मुल्हेर गावी नवीनच रुजू झालेली शिक्षक मंडळी भेटली. एवढ्या मोठाल्या बॅगा आणि पुण्याहून येऊन बागलाणात चारपाच दिवस भटकण्याचा निश्चय पाहून अचंबित झाले. त्यांच्या गुजरातीमिश्रित मराठीतल्या शुभेच्छांचा स्वीकार करुन पुढे निघालो. शरीराला वॉर्मअप होईपर्यंतच श्वास फुलले. दोन दरवाजे पार करुन आम्ही दीडतासात माचीवरल्या गणेश मंदिराशी आलो. समोर शांत पुष्करणी (गणेश तलाव), त्याच्या मधोमध तेवढाच शांत योग्यासारखा ध्यान लावून उभा असलेला एक स्तंभ, पलीकडे गणेश मंदिर, त्याच्या मागे काळ्या ढगांशी लगट करणारे मुल्हेर आणि मोरा.
गणेश मंदिराच्या समोरुन जरा वरच्या अंगाला निघालो की वाटेला दोन फाटे फुटतात. एक जातो दुर्गादेवीच्या मंदिराशी आणि दुसरा सोमेश्वर मंदिराकडे. याच मंदिरात आम्ही आज रात्रीचा मुक्काम करणार होतो. याच वाटेवर झाडीत लपलेली चंदनविहीर (चंदनबाव) आहे. सोमेश्वराला पोचलो तेव्हा तेच ओळखीचे वातावरण होते जे नेहमीच प्रत्येक शिवालयाशी असते. गूढ,अज्ञाताशी एकरुप होणारे गर्भगॄह, कोपर्यात ठेवलेले नगार्यासारखे चर्मवाद्य, भिंतीवर एक डमरु. सभोवार कुंद हवा, विशिष्ट धूपाचा दरवळणारा सुवास, यज्ञकुंड, शेजारी समिधांचा ढीग. या सोमेश्वराच्या शेजारीच एका खोपटात एक साधू राहतो. बाहेर कट्ट्यावर काही मंडळी बसली होती. तिथे विसावलो. त्यांच्याशी जरा गप्पा मारल्या. माहिती काढता समजले की वर एक मोठी गुहा आहे आणि तिथे मुक्काम करता येतो. अजून अंधारले नव्हते. तिथे जाणे सहज शक्य होते. तेवढाच उद्याचा थोडा वेळ वाचणार होता. वाट विचारुन घेतली. ती समजल्यासारखे झाले आणि घाणेरीच्या जाळीतून अक्षरशः रांगत जाणार्या गायवाटेनं आम्ही निघालो.
मुल्हेर-हरगडाच्या मधल्या खिंडीपर्यंत जाऊन आलो तरी गुहेचा थांगपत्ता लागेना. संधिप्रकाशात समोरचा मुल्हेर गाव रेंगाळत होता. पलीकडे मांगी-तुंगी डोकावून पाहत होते. हरगडच्या सोंडेवरुन पलीकडे हरणबारीच्या धरणाचे चमकत होते. अंधारुन यायला अजून थोडा वेळ होता आणि आम्हांला रस्ता चुकल्याची जाणीव झाली. मागे फिरलो. आता सरळ मुल्हेरच्या बालेकिल्ल्याच्या दिशेने चालू लागलो. तासाभरात बालेकिल्ल्याच्या दरवाजाशी पोचलो. आता अंधारले होते. समोर एकदोन गुहा होत्या. पण त्या काही सोमेश्वराजवळ मिळालेल्या वर्णनाशी जुळेनात. सगळेच दमले होते. टॉर्च बाहेर आले. होत्या त्या गुहा टॉर्चच्या प्रकाशात निरखून घेतल्या.सगळे कोपरे चेक केले. (पावसाळ्यात कानाकोपर्यात किडूकमिडूक असू शकते). हा बॅकअप प्लॅन ठेवून श्रीकांत आणि देव्या वर जाऊन त्या वर्णनाशी जुळणार्या गुहा मिळतात का ते पाहून आले. त्या काही सापडल्या नाहीत. पुन्हा मग आम्ही सगळेच माथ्यावर जाऊन नव्या वाटेने सात टाक्यांच्या आसपास आणि पलीकडल्या फेसला एखादी गुहा आहे का ते पाहू लागलो. एक गुहा सापडली सुद्धा. पण तिचा तळ दरवाजापासून किमान वीसेक फूट खाली होता. अमावस्या दोन दिवसांवर आलेली. त्यामुळे ढग नसले तरी चंद्रप्रकाशही नव्हता. रात्री नऊ वाजेपर्यंत अंधारात टॉर्च मारुन मारुन डोळे आणि पाय थकले आणि शेवटी आम्ही बॅकअप प्लॅन अमलात आणला आणि पाठीवरली ओझी खालच्या गुहेत टाकली तेव्हा रात्रीचे नऊ वाजले होते. निम्म्या गुहेत ओला शेणमिश्रित गाळ भरलेला, उरलेली जागा ओलसर. बाहेर सात फुटांची ओसरी होती त्यात आम्ही सातजण झोपणार होतो.
पोटात भुकेचा आगडोंब उसळला होता.पुढली लढाई होती ती स्वयंपाक करायची. या दिवसांत सुके जळण नसल्याने आम्ही रॉकेलचा स्टोव्ह घेऊन आलो होतो. पण त्यानेही ऐन वेळी दगा दिला. योगेश “द फायर फायटर”ने लाख प्रयत्न करुनही स्टोव्हने काही नीट श्वास घेतला नाही.श्रीकांत बसल्या जागेवर डुलक्या काढत होता, दुखर्या गुडघ्याने शशांक रिटायर होऊन डाराडूर होऊन झोपला होता. मध्येच पाच किलोमीटरचे अंतर आपण पंधरा मिनिटांत चालत जाऊ शकतो असे अतिमहान वक्तव्य करुन श्रीकांतने धमाल उडवून दिली. त्याबद्दल त्याला Mr. Nut (Ussain Bolt चा भाऊ) अशी पदवी समस्त भटकंती परिवारातर्फे बहाल करण्यात आली. चमच्याच्या सहाय्याने उपलब्ध रॉकेलचा मारा एकमेव ओलसर लाकडावर करत टोमॅटो सूप, मॉनच्यॉव सूप, सूपी नूडल्स, मॅगी असं सगळं एकत्र करत रात्री अकरा वाजता काहीतरी खाण्यालायक(??) पदार्थ तयार केल्यावर तो कसाबसा पोटात ढकलला. तयार करताना त्यात थोडे रॉकेल पडले होते हे फक्त देव्या, मी आणि ध्रुवलाच माहित होते. सात फुटांत(ओसरीवरुन खाली पडू नये म्हणून) एकमेकांच्या हातात हात घालून, शेवटच्याला दोरी लावून झोपी गेलो.अर्धवट विझलेली चूल, त्यातून निघणारा ऊबदार धूर, समोर अंधारलेले अनामिक भासणारे गूढ नयनरम्य आकाश, त्याच्यावर दिसणारी मोरा किल्ल्याची सावली, खाली एखादा चुकार दिवा चमकावणारे मुल्हेर गाव, झोपेत स्वीट-पेनची अनुभूती देणारे थकलेले पाय… याहून सुंदर रात्र असूच शकत नाही. रात्री काही लोकांची थंडीने आणि बोचर्या वार्याने पार वाट लावली होती ती गोष्ट वेगळी. पण ओव्हरऑल पहिला दिवस एकदम भारीच गेला.
सकाळी उठलो एकेक जण वाघ मारुन आला.तेव्हाही सेम “रॉकेलमारा रेसिपी” वापरुन चहा तयार केला गेला आणि आम्ही फ्रेश झालो. हरगडाकडे घुसणारी सोंड ढगांच्या चादरीत होती. मोराच्या मागे ढगांआडून सूर्य ड्युटीवर येत होता. त्याची सोनसळी समोर मुल्हेर गाव आणि हरणबारी धरणाचा वेध घेत होती. न्हावी-मांगी-तुंगी अजूनही ढगांच्या दुलईआडच आळोखे-पिळोखे देत होते.
मोरा मात्र जागा होऊन टुकूर टुकूर आमच्याकडे पाह्त होता, बोलावत होता. बालेकिल्ला पहायला निघालो. हरगडाच्या दिशेने घुसलेल्या सोंडेवरुन तिकडे टोकाशी गेलो. समोर हरगड, डावी-उजवीकडे सुंदर हिरवीगार दरी.
गडफेरी आटोपून आम्ही मोराकडे जाणार्या खिंडीशी आलो.आतापर्यंत भग्न राजवाड्याचे अवशेष, अनेक दरवाजे, भडंगनाथाचे उद्ध्वस्त मंदिर असे पाहून झाले होते. मुल्हेरच्या कातळकोरीव पायर्या उतरुन आणि तशाच मोराच्या पायर्या चढून आपण मोरा किल्ल्यावर पोचतो. दरवाजाच्या उजव्या अंगाला एक कोरीव गुहा आहे. गुहेतील दोन स्तंभावर कोरीवकाम केलेले आहे. दरवाजातून आत गेल्यावर डाव्या अंगाने गड पहायला सुरुवात करुन अनेक टाक्यांची साखळी पाहत असताना फेरी आटोपती घेताना एक मोठे टाके दिसते. एकदम दरीच्या मुखाशी असलेले हे टाके आणि त्यातील निर्मळ पाणी. त्यात दिसणारे आकाशीचे प्रतिबिंब. वेड लावणारे हे दृश्य.
लहानसा हा मोरा किल्ला मुल्हेरचा पहारेकरी म्हणून बांधलेला. अर्ध्या पाऊण तासात पाहून होतो. पुन्हा दरवाजातून बाहेर येऊन खालील दोन दरवाजांच्या साखळीतून आपण मधल्या खिंडीत पोचतो. खाली सोमेश्वराचे मंदिर स्पष्ट दिसते. त्याचा रोख करुन आम्ही झाडीतून वाट काढली आणि सोमेश्वराशी येऊन पोचलो. ध्रुव शशांकला घेऊन आला. त्याचा गुडघा अधिकच त्रास देत होता. त्याची बॅग घेऊन मी पायथा गाठला आणि पाठोपाठ इतर मंडळी आली. जरा वेळ आंब्याच्या झाडाखाली पारावर विश्रांतीसाठी अंग टाकलं आणि समोरमुल्हेर आणि त्याचे साथीदार निरोप देत होते. प्रत्येक मुक्काम गडावरल्या गुहेत करण्याचा आमचा मानस असल्याने आम्ही हरगडाचा बेत रद्द केला आणि आजच साल्हेरचा माथा गाठायचे ठरवले. शशांकला अर्थातच साल्हेर झेपणार नव्हता.पायाची काही मोठी हानी होऊ नये म्हणून त्याला कंपल्सरी रिटायरमेंट दिली आणि योगेशच्या मामांच्या घरी चहा घेऊन त्याला ताहराबादच्या जीपने रवाना केले.मामांच्या घरुन पुढल्या साल्हेर मुक्कामासाठी खिचडी करुन दिली आणि आम्ही उरलेले सुपर सिक्स साल्हेरच्या पायथ्याला दुपारी दीड वाजता दाखल झालो.
मुल्हेर हे योगेशच्या मामाचे गाव. त्यामुळे तिथल्या हवामानाची फर्स्टहॅंड माहिती मिळत होती. पण ती तितकीशी उत्साहवर्धक नव्हती. शिवाय नुकतेच तिकडून परतलेल्या काही ट्रेकर्सनेही बागलाणात पाऊस धुवून काढतोय अशी माहिती दिली होती. पण मनाचा हिय्या करुन ट्रेक आखलाच. संसारी ट्रेकर्सचा हा आगळावेगळा स्वातंत्र्यदिन. ;-) चार दिवसांचा शिधा एवढा होता की ध्रुवची स्कॉर्पिओ असूनही सात जणांसाठी ती एकच गाडी घेणे म्हणजे दोघांना कायम पाय डोक्यावर ठेवून चारशे किलोमीटरचा प्रवास करणे भाग होते. म्हणून दोन गाड्या काढल्या.
सकाळी सकाळी युनिव्हर्सिटी सर्कलला चहाची फोडणी देऊन स्टार्टर मारला आणि दुपारचा ब्रेक घेतला तो नाशिकच्या पुढेच मुंबई-आग्रा महामार्गावर दुपारच्या जेवाय जेवाय जेवायकरिता. एका धाब्यावर बसलो असतानाच पलीकडच्या टेबलावर एक सुपरमॅन बसलेला दिसला. म्हणजे इम्पिरियल ब्लूची (ड्राय-डे असूनही त्याला मिळाली) एक क्वार्टर तब्बल आठ मिनिटांत संपवली. प्यायची ही पद्धत म्हणजे एकदा पटियाला ग्लास भरायचा, पाणी ओतायचे…एकदा तोंडाला लावला की अर्धा करायचा, पापड मोडून एक तुकडा तोंडात टाकला की पुढच्या घोटाला ग्लास फिनिश. अशा अडीच ग्लासमधेच क्वार्टर डाऊन. आम्ही पोट धरधरुन दात काढत होतो. तेच दुखरे पोट भरल्यावर सुस्तपणे सटाण्याकडे जाणार्या रस्त्याने पुढे निघालो.
समोर वणीची सप्तशॄंगी देवीची रांग सप्तशॄंगगड, मार्कंड्या, रवळ्या-जवळ्या, धोडप, इखारा, हंड्या, लेकुरवाळा,इंद्राई, राजधेर-कोळधेर असे देवीचे अलंकार दिमाखात मिरवीत होती. सोगरस फाट्याहून आत वळालो तसा एक टोल नाका आला. बहुधा सह्याद्रीचे अजोड दृश्य पाहण्यासाठीचे तिकीटच. टोल भरताचक्षणी समोर दोन तीन शिखरे, हिरवेगार गवत आणि त्यात चरणार्या म्हशी असे सुंदर दृश्य समोर आले. कॅमेरे बाहेर निघतील तरच नवल.
सटाणा-ताहराबादमार्गे आम्ही मुल्हेरगावाकडे वळालो तसे उजवीकडे मांगी-तुंगीचे सुळके वर काढून आकाशात घुसलेले दिसले. समोर आजचा टार्गेट मुल्हेर, डावीकडे शेजारी त्याला एका अरुंद भिंतीने जोडलेला मोरा आणि उजवीकडे मुल्हेरहून उंच गूढ भासणारा अजस्त्र हरगड. योगेश त्याच्या मामाची भेट घेऊन आला आणि आम्ही मुल्हेरच्या पायथ्याला निघालो. साडेचारच्या सुमारास पायथ्याशी गाड्या लावून जड बॅगा पाठीला अडकावल्या. समोर दिसत होते आजचे लक्ष्य, मुल्हेरमाची.तासा-दीड तासाची चढण. पण छातीवर येणारी. टिपिकल नाशिक स्टाईल. म्हणजे सुरुवातीला सौम्य चढण, मग माची आणि अचानक आकाशाशी स्पर्धा करणारे कातळकडे.त्यातूच मध्येच त्याच्या पोटातून शिखराकडे घेऊन जाणारी वाट. वाटेत एका दरवाजाशी मुल्हेर गावी नवीनच रुजू झालेली शिक्षक मंडळी भेटली. एवढ्या मोठाल्या बॅगा आणि पुण्याहून येऊन बागलाणात चारपाच दिवस भटकण्याचा निश्चय पाहून अचंबित झाले. त्यांच्या गुजरातीमिश्रित मराठीतल्या शुभेच्छांचा स्वीकार करुन पुढे निघालो. शरीराला वॉर्मअप होईपर्यंतच श्वास फुलले. दोन दरवाजे पार करुन आम्ही दीडतासात माचीवरल्या गणेश मंदिराशी आलो. समोर शांत पुष्करणी (गणेश तलाव), त्याच्या मधोमध तेवढाच शांत योग्यासारखा ध्यान लावून उभा असलेला एक स्तंभ, पलीकडे गणेश मंदिर, त्याच्या मागे काळ्या ढगांशी लगट करणारे मुल्हेर आणि मोरा.
गणेश मंदिराच्या समोरुन जरा वरच्या अंगाला निघालो की वाटेला दोन फाटे फुटतात. एक जातो दुर्गादेवीच्या मंदिराशी आणि दुसरा सोमेश्वर मंदिराकडे. याच मंदिरात आम्ही आज रात्रीचा मुक्काम करणार होतो. याच वाटेवर झाडीत लपलेली चंदनविहीर (चंदनबाव) आहे. सोमेश्वराला पोचलो तेव्हा तेच ओळखीचे वातावरण होते जे नेहमीच प्रत्येक शिवालयाशी असते. गूढ,अज्ञाताशी एकरुप होणारे गर्भगॄह, कोपर्यात ठेवलेले नगार्यासारखे चर्मवाद्य, भिंतीवर एक डमरु. सभोवार कुंद हवा, विशिष्ट धूपाचा दरवळणारा सुवास, यज्ञकुंड, शेजारी समिधांचा ढीग. या सोमेश्वराच्या शेजारीच एका खोपटात एक साधू राहतो. बाहेर कट्ट्यावर काही मंडळी बसली होती. तिथे विसावलो. त्यांच्याशी जरा गप्पा मारल्या. माहिती काढता समजले की वर एक मोठी गुहा आहे आणि तिथे मुक्काम करता येतो. अजून अंधारले नव्हते. तिथे जाणे सहज शक्य होते. तेवढाच उद्याचा थोडा वेळ वाचणार होता. वाट विचारुन घेतली. ती समजल्यासारखे झाले आणि घाणेरीच्या जाळीतून अक्षरशः रांगत जाणार्या गायवाटेनं आम्ही निघालो.
मुल्हेर-हरगडाच्या मधल्या खिंडीपर्यंत जाऊन आलो तरी गुहेचा थांगपत्ता लागेना. संधिप्रकाशात समोरचा मुल्हेर गाव रेंगाळत होता. पलीकडे मांगी-तुंगी डोकावून पाहत होते. हरगडच्या सोंडेवरुन पलीकडे हरणबारीच्या धरणाचे चमकत होते. अंधारुन यायला अजून थोडा वेळ होता आणि आम्हांला रस्ता चुकल्याची जाणीव झाली. मागे फिरलो. आता सरळ मुल्हेरच्या बालेकिल्ल्याच्या दिशेने चालू लागलो. तासाभरात बालेकिल्ल्याच्या दरवाजाशी पोचलो. आता अंधारले होते. समोर एकदोन गुहा होत्या. पण त्या काही सोमेश्वराजवळ मिळालेल्या वर्णनाशी जुळेनात. सगळेच दमले होते. टॉर्च बाहेर आले. होत्या त्या गुहा टॉर्चच्या प्रकाशात निरखून घेतल्या.सगळे कोपरे चेक केले. (पावसाळ्यात कानाकोपर्यात किडूकमिडूक असू शकते). हा बॅकअप प्लॅन ठेवून श्रीकांत आणि देव्या वर जाऊन त्या वर्णनाशी जुळणार्या गुहा मिळतात का ते पाहून आले. त्या काही सापडल्या नाहीत. पुन्हा मग आम्ही सगळेच माथ्यावर जाऊन नव्या वाटेने सात टाक्यांच्या आसपास आणि पलीकडल्या फेसला एखादी गुहा आहे का ते पाहू लागलो. एक गुहा सापडली सुद्धा. पण तिचा तळ दरवाजापासून किमान वीसेक फूट खाली होता. अमावस्या दोन दिवसांवर आलेली. त्यामुळे ढग नसले तरी चंद्रप्रकाशही नव्हता. रात्री नऊ वाजेपर्यंत अंधारात टॉर्च मारुन मारुन डोळे आणि पाय थकले आणि शेवटी आम्ही बॅकअप प्लॅन अमलात आणला आणि पाठीवरली ओझी खालच्या गुहेत टाकली तेव्हा रात्रीचे नऊ वाजले होते. निम्म्या गुहेत ओला शेणमिश्रित गाळ भरलेला, उरलेली जागा ओलसर. बाहेर सात फुटांची ओसरी होती त्यात आम्ही सातजण झोपणार होतो.
पोटात भुकेचा आगडोंब उसळला होता.पुढली लढाई होती ती स्वयंपाक करायची. या दिवसांत सुके जळण नसल्याने आम्ही रॉकेलचा स्टोव्ह घेऊन आलो होतो. पण त्यानेही ऐन वेळी दगा दिला. योगेश “द फायर फायटर”ने लाख प्रयत्न करुनही स्टोव्हने काही नीट श्वास घेतला नाही.श्रीकांत बसल्या जागेवर डुलक्या काढत होता, दुखर्या गुडघ्याने शशांक रिटायर होऊन डाराडूर होऊन झोपला होता. मध्येच पाच किलोमीटरचे अंतर आपण पंधरा मिनिटांत चालत जाऊ शकतो असे अतिमहान वक्तव्य करुन श्रीकांतने धमाल उडवून दिली. त्याबद्दल त्याला Mr. Nut (Ussain Bolt चा भाऊ) अशी पदवी समस्त भटकंती परिवारातर्फे बहाल करण्यात आली. चमच्याच्या सहाय्याने उपलब्ध रॉकेलचा मारा एकमेव ओलसर लाकडावर करत टोमॅटो सूप, मॉनच्यॉव सूप, सूपी नूडल्स, मॅगी असं सगळं एकत्र करत रात्री अकरा वाजता काहीतरी खाण्यालायक(??) पदार्थ तयार केल्यावर तो कसाबसा पोटात ढकलला. तयार करताना त्यात थोडे रॉकेल पडले होते हे फक्त देव्या, मी आणि ध्रुवलाच माहित होते. सात फुटांत(ओसरीवरुन खाली पडू नये म्हणून) एकमेकांच्या हातात हात घालून, शेवटच्याला दोरी लावून झोपी गेलो.अर्धवट विझलेली चूल, त्यातून निघणारा ऊबदार धूर, समोर अंधारलेले अनामिक भासणारे गूढ नयनरम्य आकाश, त्याच्यावर दिसणारी मोरा किल्ल्याची सावली, खाली एखादा चुकार दिवा चमकावणारे मुल्हेर गाव, झोपेत स्वीट-पेनची अनुभूती देणारे थकलेले पाय… याहून सुंदर रात्र असूच शकत नाही. रात्री काही लोकांची थंडीने आणि बोचर्या वार्याने पार वाट लावली होती ती गोष्ट वेगळी. पण ओव्हरऑल पहिला दिवस एकदम भारीच गेला.
सकाळी उठलो एकेक जण वाघ मारुन आला.तेव्हाही सेम “रॉकेलमारा रेसिपी” वापरुन चहा तयार केला गेला आणि आम्ही फ्रेश झालो. हरगडाकडे घुसणारी सोंड ढगांच्या चादरीत होती. मोराच्या मागे ढगांआडून सूर्य ड्युटीवर येत होता. त्याची सोनसळी समोर मुल्हेर गाव आणि हरणबारी धरणाचा वेध घेत होती. न्हावी-मांगी-तुंगी अजूनही ढगांच्या दुलईआडच आळोखे-पिळोखे देत होते.
मोरा मात्र जागा होऊन टुकूर टुकूर आमच्याकडे पाह्त होता, बोलावत होता. बालेकिल्ला पहायला निघालो. हरगडाच्या दिशेने घुसलेल्या सोंडेवरुन तिकडे टोकाशी गेलो. समोर हरगड, डावी-उजवीकडे सुंदर हिरवीगार दरी.
गडफेरी आटोपून आम्ही मोराकडे जाणार्या खिंडीशी आलो.आतापर्यंत भग्न राजवाड्याचे अवशेष, अनेक दरवाजे, भडंगनाथाचे उद्ध्वस्त मंदिर असे पाहून झाले होते. मुल्हेरच्या कातळकोरीव पायर्या उतरुन आणि तशाच मोराच्या पायर्या चढून आपण मोरा किल्ल्यावर पोचतो. दरवाजाच्या उजव्या अंगाला एक कोरीव गुहा आहे. गुहेतील दोन स्तंभावर कोरीवकाम केलेले आहे. दरवाजातून आत गेल्यावर डाव्या अंगाने गड पहायला सुरुवात करुन अनेक टाक्यांची साखळी पाहत असताना फेरी आटोपती घेताना एक मोठे टाके दिसते. एकदम दरीच्या मुखाशी असलेले हे टाके आणि त्यातील निर्मळ पाणी. त्यात दिसणारे आकाशीचे प्रतिबिंब. वेड लावणारे हे दृश्य.
लहानसा हा मोरा किल्ला मुल्हेरचा पहारेकरी म्हणून बांधलेला. अर्ध्या पाऊण तासात पाहून होतो. पुन्हा दरवाजातून बाहेर येऊन खालील दोन दरवाजांच्या साखळीतून आपण मधल्या खिंडीत पोचतो. खाली सोमेश्वराचे मंदिर स्पष्ट दिसते. त्याचा रोख करुन आम्ही झाडीतून वाट काढली आणि सोमेश्वराशी येऊन पोचलो. ध्रुव शशांकला घेऊन आला. त्याचा गुडघा अधिकच त्रास देत होता. त्याची बॅग घेऊन मी पायथा गाठला आणि पाठोपाठ इतर मंडळी आली. जरा वेळ आंब्याच्या झाडाखाली पारावर विश्रांतीसाठी अंग टाकलं आणि समोरमुल्हेर आणि त्याचे साथीदार निरोप देत होते. प्रत्येक मुक्काम गडावरल्या गुहेत करण्याचा आमचा मानस असल्याने आम्ही हरगडाचा बेत रद्द केला आणि आजच साल्हेरचा माथा गाठायचे ठरवले. शशांकला अर्थातच साल्हेर झेपणार नव्हता.पायाची काही मोठी हानी होऊ नये म्हणून त्याला कंपल्सरी रिटायरमेंट दिली आणि योगेशच्या मामांच्या घरी चहा घेऊन त्याला ताहराबादच्या जीपने रवाना केले.मामांच्या घरुन पुढल्या साल्हेर मुक्कामासाठी खिचडी करुन दिली आणि आम्ही उरलेले सुपर सिक्स साल्हेरच्या पायथ्याला दुपारी दीड वाजता दाखल झालो.
20:55
Subscribe to:
Posts (Atom)













