Pankaj भटकंती Unlimited™

सप्टेंबर महिन्याच्या उत्तरार्धात त्रिंबक-दुर्गभांडार-अंजनेरीचा भन्नाट ट्रेक झाल्यानंतर नाशिक रिजनची तर खरंच चटक लागली होती. असं वाटायचं भसाभस नाशकाचे दौरे करावेत. म्हणजे शेर के मुँह को खून की लत पड गयी थी. पण ऑक्टोबरात अस्मादिकांचं "बाप" या पदावर मोठ्ठं आणि गोड प्रमोशन झाल्यानं ‘शेर’चे मायाळू गाय-वासरु झाले होते. शिवाय प्रेमाचा सगळा डोस घरातच वापरला जात असल्याने सह्याद्रीच्या वाटेला काही शिल्लक राहतच नव्हते. पण जशा लेकीला भेटायच्या नावाखाली सासुरवाडीला चकरा वाढल्या तशा त्यांच्या शेजारी पाजारी लोकांच्या नजरा "आलात का परत" अशा अर्थाच्या व्हायच्या आत ती मोनोटोनी बदलायला हवी होती. म्हणून नाशिक नाही तर निदान जरा पुण्याच्या आसपासच्या डोंगररांगांत पाय मोकळे करावेत म्हणून एक लहानसाच (?) दोन दिवसांचा बेत आखण्याचा विचार केला. शिवाय इस्रोने एका मागोमाग एक चांद्रयान आणि मार्स ऑर्बिटर नावाच्या मोहिमांची घोषणा केली, वरताण मंगळावरच्या मोहिमेला यान पाठवून आम्हांला प्रेरणा दिलीच होती तर आम्हीही चंद्र-मंगळाची मोहीम आखली. जिथे शिवरायांनी अफजलखानाला अस्मान दाखवले अशा मोर्‍यांच्या जावळीच्या जंगलात जायचे म्हणून आम्हीही जरा जास्तच थ्रिल्ड होतो. अमित अर्थात ककु (कराडचे कुलकर्णी), आंबेगाव बुद्रुकचे अजय ऊर्फ राजकुमार काकडे आणि दादर-ठाणे लोकलचे धक्के खाणारा (non-प्रांजळ) वाघ असे भिडू यावेळी सोबतीला होते. त्यातला वाघ आधीच राजकुमाराच्या शरणी जाऊन राहणार होता. पण मध्येच एका खंड्याने वाघाची शिकार केली आणि असा त्यांचा असा काही बेत झाला की वाघ राजमहालापर्यंत पोचलाच नाही. शेवटी तो रात्री उशिरा ’ककु’च्या गुहेत आश्रयास गेला आणि दुसर्‍या दिवशी भल्या पहाटे मी या दोघांना फोन करुन उठवलं आणि वॉचमनला माझाच फ्लॅट या सोसाय़टीत आहे या थाटात गेट उघडायला लावले. दोघे जवळपास तयार झाले होते. पण त्यानंतर फक्त वीस मिनिटे ककु (अमित) हॉल ते बेडरुम अशा सात चकरा मारुन विसरलेली एक एक वस्तू घेऊन येत राहिला आणि शेवटी कुलूप लावल्यावरही नळ बंद करायचा विसरलाच. फायनली आंबेगावातून अजय काकडे नावाचं झोपेतलं मुटकुळं गाडीत टाकून ककुने जी काही सॅंट्रो बुंगवली ती थेट नटराजला इडल्या हाणायलाच थांबवली.
इडल्या तशा ताज्याच होत्या पण चटणी फ्रीजमधली कालची होती. पण वरुन चहा गेल्यावर ती पोटातल्या पोटात गरम झाली. आज वाघोबांकडे गो-प्रो नावाचं खेळणं होतं, ते पाहता पाहताच भोर फाट्यावरुन वळालो की रस्ता कसा आपला एकदम ओळखीचा वाटायला लागतो. बंद काचांआडून थंडी डोळ्यांना जाणवत होती. निघताना एकमेव अव्हेलेबल असलेली तीन वर्षांपूर्वी गाडीत पडलेली एकमेव गाण्यांची सीडी सिस्टीममध्ये सरकावली आणि ती चालू व्हावी म्हणून हात जोडून धरले. तर काय आश्चर्य... सुरुवातच सुरेल अभंगांनी झाली. मग काय... माहोल जमायला उशीर थोडाच होणार. भाटघर धरण, मांढरदेवी फाटा, भोर चौकातला शिवाजी पुतळा, थोडे पुढे गेल्यावर नेहमी दिसणारे ते आदर्श वडाचे झाड, रोहिडा, रायरेश्वराचा रस्ता हे नेहमीचेच ओळखीचे गडी हातांत हात गुंफून पाठीशी उभे असल्याचा भास घडवत होते. कित्येकदा नीरा-देवघर धरणाच्या जलाशयाच्या साक्षीने वळणांची गुंफण विणत या रस्त्याने वरंध घाटातून कोकणात उतरलो असू पण दरवेळी काहीतरी नवीन गवसतंच. एका ठिकाणाहून छोटा ब्रेक घेऊन नटून थटून आलेल्या नारायणाचे जलाशयाच्या पार्श्वभूमीवर काही फोटो काढले आणि मागल्या वेळी दोन-चार-पाच करताना , कावळ्याच्या वाटेवर ज्या मामांकडे बॅगा टाकल्या होत्या तिथेच भजी आणि चहा आपलासा केला.

वरंध उतरुन गेलो की ढालकाठी नावाचं गाव लागते तिथून कांगोरी ऊर्फ मंगळगडाच्या पायथ्याला जाणार्‍या गावास डावीकडे वळालो. पिंपळवाडी विचारत विचारत आम्ही जात होतो. तब्बल अर्धा तास झाल्यावर आम्ही एकदाचे पिंपळवाडीच्या गोगावले वस्तीला पोचलो.तिथेच अम्याला आणि वाघाला ’वाघ मारायची" लागण झाली. त्यांचे ते सोपस्कार उरकल्यावर आम्ही रस्ता विचारुन घेतला. एक कच्चा गाडीरस्ता वर अर्ध्यापर्यंत जात होता. पण भैरवगडाचा अनुभव गाठीशी असल्याने आम्ही गाडी गोगावलेवस्तीच्या शाळेपाशीच लावली. पाणवठ्यावरुन पाणी भरुन घेतले आणि समोरच्या वाटेन वन-टू-वन-टू सुरु केले. घाटमाथा उतरुन आलो की कोकणातले किल्ले तसे कस काढतातच. घाम निघत होता, धाप लागत होती, पाणी रिचवत आम्ही वाट काटत होतो. पण कातळकड्याच्या खालचे मधल्या टप्प्याचे पठार काही येईना. माथा तर दिसतोय पण वाट सापडेना. मग काय... केला सुलतानढवा... आणि गाठले पठार. पठार होते मात्र सुंदर... नुकत्याच परत गेलेल्या पावसाने कमरेइतके वाढलेले गवत चढत्या वाटेसरशी छातीइतके आणि पुढे डोक्याइतके झाले होते. पठारावरुन कड्याच्या डाव्या अंगाने ठळक वाट वर कातळाच्या बगलेतून आडवी जाते आणि पुढे वर चढते. जंगल आणि कारवीच्या झाडीतून जाणारी वाट संपली की गडाचा पहिला दरवाजा. आणि त्यापलीकडे त्याचे माची.
परतीच्या वाटेत येता येता खोपडचा मोरझोत नामक धबधबा आणि उमरठे गावात तानाजींची आणि शेलारमामांची समाधीचे दर्शन करुन कापडे गावातून आंबेनळी घाट चढायला लागलो तेव्हा दुपारचे दीड-दोन वाजले होते. प्रतापगड फाट्याला पुन्हा एकदा चिकनहंडी आणि बटररोटी अशी डोळेझाक ऑर्डर देऊन आत्मशांती करवली. पुन्हा परतीच्या रस्त्यावर तोच सोपस्कार घडला.... डिस्कशन = व्हॉट नेक्स्ट !!

झोपण्यापूर्वीच उद्याच्या सॅक भरुन तयार ठेवल्या. रात्री कशीबशी तीन-साडेतीन तासांची झोप झाली असेल तोच सगळ्यांचे मोबल्यातले गजर खणखणले आणि सगळे खडबडून जागे झाले. पावणेपाचलातर आम्ही ठाण्याच्या नाक्यावर टोल भरुन इगतपुरीच्या दिशेला सुटलोही होतो. बाहेर पडून सूर्य उगवता चहाचे अर्घ्य अर्पण करुन धुक्याने वेढलेल्या कसारा घाटात पोचलो. नुकतीच न्हालेली सुंदरी केसांवरचे पाणी निथळत असताना जशी दिसेल तशीच सुंदर मंत्रमुग्ध करणारी सकाळ होती. पाऊस नुकताच पडून गेलेला, रस्त्यावर त्याची ओल अजूनही तशीच, दाट धुक्याने वेढलेला कसारा घाट आणि अतिशय तुरळक वाहतूक.
पाऊस सरला होता, पण बंद झाला नव्हता. मधूनच एखादी सर येऊन सभोवताल चिंब करुन जाई. क्षणात सरकन चकाकते ऊन पडत असे. सगळीकडे नुकत्याच झालेल्या आषाढाने हिरवेगार झालेले. वरुन चकाकते ऊन. बालकवींची शाळेत शिकलेली कविता आठवली.

गिरीचे मस्तकी गंगा।
तेथुनि चालिली बळे।
धबाबा लोटती धारा।
धबाबा तोय आदळे॥
कपाटे नेटक्या गुंफा।
तापसी राहती सदा।
नेमस्त बांधली नाना।
उत्तमे निर्गळे स्थळे॥

सांज ये गोकुळी, सावळी सावळी.
सावळ्याची जणु, सावली..
धुळ ऊडवीत गाई निघाल्या
शाम रंगात वाटा बुडाल्या
परतती त्या सवे
पाखरांचे थवे
पैलघंटा घुमे राउळी
सांज ये गोकुळी..

वाह, काय होते ते तीन दिवस.
म्हणतात ना, सुरुवात चांगली झाली की शेवटही गोड होतो. अगदी तसंच झालं.
काकूंच्या हातची गरमागरम खिचडी, त्यावर आंब्याचा मुरांबा ह्यांनी सुरुवात आणि शेवट आंब्याच्याच मिल्कशेकने.
ऑफिसला जाताना रुक्ष आम्हांस आठवण करुन देतोय तो कराड-कोयनानगरचा रस्ता, हिरवीगार शाल पांघरलेली झाडं, त्यातून वाहणारे कालव्याचे पाणी.
एरवी एसीमध्ये बसून काम करणार्‍या शरीराला आठवतीये घातलेली घामाची ओलीचिंब अंघोळ.
बिल्डिंगच्या आजूबाजूला चार झाडं लावून स्वतःस निसर्गप्रेमी म्हणवणार्‍या आम्हांस घनदाट जंगलातली पाऊलवाट.
बर्गर-पिझ्झा खाऊन फुगणार्‍या पोटास दाखवली धनगराच्या हातचे साधाच पण अमृत असलेला आमटीभात आणि रानमेव्याची चव खास.
डनलपची गादी जास्त मऊ की समर्थांचं अस्तित्त्व असलेली रामघळीतली आमची झोपायची जागा जास्त मऊ?
ऑफिसमधून घरी आल्यावर झालेली दमणूक खरी की गडाचे चढउतार खाचखळगे पार करुन पाठ टेकवल्यावर जाणवलेली दमणूक खरी?

सह्याद्रीत ट्रेकिंग करणार्‍या लोकांमध्ये २ प्रकार असतात.
१. हरिश्चंद्रगड पाहण्याची इच्छा असलेले.
२. हरिश्चंद्रगड पुन्हा पुन्हा पाहण्याची इच्छा असलेले.

मी दुसर्‍या प्रकारातला. हरिश्चंद्रगड नावाने केलेले गारुड दोन-तीन भेटींनंतरही तसेच आहे. त्यातच नळीच्या वाटेची भूल. प्रत्येक ट्रेकरच्या आयुष्यातला स्वप्नवत ट्रेक- नळीच्या वाटेने हरिशचंद्रगड. असाच एकदा आलेला चान्स हुकला होता. त्याचा पश्चात्ताप आजपर्यंत होत होता. त्यानंतर चार वर्षांनी योग जुळून आला. रोहनच्या मेलवर सुरुवात झाली होती खरी, खूप जण तयारही झाले होते. पण तोच येत नाही म्हटल्यावर एकएक शिलेदार गळून पडले. पण काहीही झाले तरी मी आणि देव्याने हा ट्रेक करायचाच असे नक्की केलेले. संदीपही (सँडी) कित्येक दिवसांपासून ट्रेकसाठी डोके खात होता. कळसूबाईच्या नादखुळा ट्रेकच्या वेळी त्याच्या अफाट नॉनस्टॉप स्टॅमिनाची खात्री पटली होती. पुण्याहूण तीन वीर तर नक्की झाले होते. मुंबईवरुन स्नेहल इरेला पेटली आणि आणखी तीन साथीदार घेऊन तयार झाली. असे एकूण "वेडात वीर मराठे दौडले सात..."

नळीची वाट म्हणजे तब्बल दहा-बारा तासांचा प्रस्तरारोहणाचा (रॉक क्लाईंब) समावेश असलेला खडतर मॅरेथॉन ट्रेक. त्यातच भर म्हणून आम्ही परतीसाठी तेवढाच खडतर साधले घाट निवडला होता. निव्वळ खाज, दुसरे काय? त्यामुळे ऊन चढायच्या आधी जास्तीत जास्त कव्हर करणे गरजेचे होते. म्हणजे रात्री प्रवास करुन सकाळी लवकर सूर्योदयाला बेलपाड्यातून सुरुवात करणे क्रमप्राप्तच. शुक्रवारी रात्री पहाटे दोन वाजता पुण्याहून निघायचे नक्की केले. मुंबईवरुन स्नेहल आणि कंपनीही रात्रीच निघाली. तिला एसटीनेच ये अशी तंबी दिली. जेवणानंतर थोडी झोप काढावी असा प्लान होता, पण स्नेहल आणि कंपनीचे फोनवर फोन चालू होते. मग कसली आली झोप? माळशेज घाटात रात्रीच्या लूटमारीचे काही किस्से ऐकले होते त्यामुळे आणि रस्ता चांगला मिळेल या हेतूने आम्ही लोणावळा-खोपोली-कर्जत-मुरबाड असा मार्ग नक्की केला होता. सँडीला घरुन पिक करुन देव्याकडे पोचलो आणि देव्याच्या कारने एक्स्प्रेस हायवेने खोपोली एक्झिटला बाहेर पडून उतरत असताना हायवेवर दोन स्पीडब्रेकर असे लागले की जणूकाही अख्खा हरिश्चंद्रगड वाटेत उभा केला. चहा प्यायला एका टपरीवर थांबलो तर तिथे तीन नमुने (बहुतेक शूटिंग स्पॉटबॉयचे काम करणारे असावेत) असे काही डेंजर डायलॉग मारत होते की बास्स... डोक्याला संगीत रुमाल, सिल्व्हर प्रिंटचे टीशर्ट, एम्ब्रॉयडरी केलेल्या जीन्स आणि तोंडात बिडी असतानाच हातात गायछापचा बार तयार करण्याचे कौशल्य पाहून आपण किती अडाणी आहे याची खात्री पटली. ‘भ’ आणि ‘म’ जडवून तयार केलेल्या शिव्या आणि बुगी-वुगी सारख्या विविध कार्यक्रमाच्या सेट्सची चर्चा रंगली होती. शिवाय त्या कार्यक्रमाचे अँकर कसे प्रत्यक्षात वाईट दिसतात आणि मेकपचे थर लावून कसे कॅमेरासमोर येतात हे ऐकून मी ते कार्यक्रम पाहत नाही याचे अपार समाधान वाटले. चहा संपवून कर्जतनंतर मुरबाड रोडवर लागलो आणि चांगला रस्ता असेल या अपेक्षेला सुरुंग लागला. खूप वाईट रस्ता, खड्डे, पुलाची कामे चाललेली असे करत कसेबसे मुरबाडला पोचलो. आणि मुरबाडवरुन काही मिनिटांतच नाणेघाटाला बायबाय करत मोरोशीला आलो. दरम्यान मुंबईकरही मोरोशी एसटी शेडमध्ये पोचले होते. त्यांची रात्रभर काही ‘धारा’तीर्थी लोकांनी चांगलीच करमणूक केली होती. कसेबसे ते लोक दोनेक तास झोपले.

अंधारातच त्यांना जागे केले आणि टॉर्चच्या प्रकाशात पुढील दोन दिवस एकत्र राहणार्‍या रानटी सह्य-भुतांची ओळखपरेड झाली. देवेंद्र, संदीप, चैतन्य, अमेय आणि कल्पक. एका दुधाच्या पिकप गाडीला रस्ता विचारुन घेतला आणि दोन लॉटमध्ये कारने बेलपाड्याला पोचायचे ठरले. मी, चैतन्य (बहुतेक तोच असावा, अंधारात दिसला नाही नीट) आणि स्नेहल आणि बॅगा घेऊन देव्या आम्हाला घेऊन वळणावळणाच्या रस्त्याने एका गावात टाकून गेला आणि दुसर्‍या लॉटला घेऊन आला तोवर फटफटले होते. गावाला जाग आली तसे आम्हाला समजले की आपण चुकीच्या गावात आहोत. मग काय पुन्हा स्वारी निघाली पुढल्या गावात. पण या वेळी सात जण एका फोर्ड कंपनीच्या फिगो‘वडाप’मध्ये सामानासहित कोंबून घेऊन गेलो. या गाडीला फक्त पिवळी नंबरप्लेटच लावायची बाकी आहे नाहीतर आमची ही नेहमीचीच स्टाईल आहे.

दिवस उजाडता बेलपाड्याला पोचलो आणि गावातल्या एका घरात चहा पिऊन आणि थोडे ब्रेड-बिस्किट खाऊन वाटाड्या घेतला. थोडी घासाघीस करुन नक्की केले आणि गाडी त्यांच्या हवाली करुन निघालो. पाठीवर अवजड सॅक्स, त्यात प्रत्येकी तीन लिटर पाणी, खायचे सामान, कपडे, मुक्कामासाठीचा शिधा, बेडिंग, रोप्स असा अंदाजे आठ-दहा किलोचा मामला.

अतिशय प्लेझंट थंडगार हवा, अंगात ताजा जोम, कोकणकड्याची आणि नळीच्या वाटेची ओढ, हरिश्चंद्रगडाचे वेध या सगळ्यांचा एकत्रित परिणाम म्हणून की काय पहिला तासभर पावले झपझप पडली. खूपसे अंतर पार झाले आणि आम्ही नळीच्या तोंडाशी येऊन पोचलो. मध्येच गरुडांचे आवाज येत होते. देव्या एका गरुडाच्या जोडीच्या मागे गेलासुद्धा. पण बहुधा फोटो मिळाला नाही. नळीत गेल्यावर खायचे काढले तर वरुन माकडे गोळा होतात आणि मग तिथून दगड निसटून अंगावर पडतील म्हणून इथेच काहीतरी खायचे ठरवले. इथून पुढे वाटाड्याला निरोप देऊन पुढे जायचे होते. सरळ नळीने वर जायचे आणि वर गेले की उजवीकडची वाट घेऊन माथ्यावर निघायचे असा सल्ला मिळाला. म्हणजे तशी शोधायला सोपीच वाट असेल असे वाटले.

कोकणकड्याच्या मागून सूर्याची तिरपी किरणे शिखरांच्या मधून निघून खाली दरीला सोनसळी करत होते.  पुन्हा एक ब्रेक घेऊन थोडेफार फोटो वगैरे काढले आणि वर कूच केले. एकदोन पॅच वगळता वाटचाल तशी सोप्पी वाटत होती. पण जसेजसे ऊन चढले तसे आजूबाजूचा खडक तापू लागला बारा वाजता आम्ही निम्मी उंची गाठली होती. या रेटने आम्ही लवकरच रेकॉर्ड ब्रेक वेळात नळीच्या वाटेने वर पोचणार असे वाटत होते. पण मध्ये एक २० फुटी रॉक पॅच आला. तसा सोप्पा वाटत होता पण सॅक घेऊन शक्य नव्हते. मग मी आधी वरती जाऊन रोप लावला.
हळूहळू सगळ्या सॅक वर ओढून घेतल्या आणि बाकी पब्लिक वरती पोचले. इथून पुढली वाट अतिशय खडतर होती. निसरडा खडक, जिथे पाय ठेवू तिधला दगड निसटून जायचा. हात लावू तो दगड हातात. एकही चूक करायला जागा नाही. चूक झाली की ती शेवटचीच समजायची. निसरडी माती आणि वरुन ऊन यामुळे खूप वेळ गेला. साधारण दीड वाजता आम्ही एका ‘वाय’ जंक्शनला पोचलो. तिथे काहीच ऍरोमार्किंग नव्हते. उजवीकडची वाट आहे असे ऐकले होते, पण डावीकडच्या रॉकफेसवरुन माथ्यावरचे झाड दिसत होते. तसे उजवीकडे काहीच चिन्ह नव्हते. म्हणून आधी तो डावीकडचा ट्राय करायचे नक्की केले. मग तिथे वरती ‘सेफ्टी बिले’ लावण्यासाठी रोप अँकर करणे गरजेचे होते. पण त्यासाठी काहीच मिळेना. जवळपास तासभर प्रयत्न केला. पण काहीच साध्य होईना. मी अर्धा वरती जाऊन एका हाताने होल्ड घेऊन पंधरा मिनिटे लटकत दुसर्‍या हाताने रोप फेकून अँकर करायचा प्रयत्न केला. पण फोल ठरला (खांदा अजूनही दुखतो आहे). देव्या दुसरीकडून कुठे रस्ता आहे का ते पहायला वर जाऊन आला. पण तिकडेही काही मार्ग दिसेना. परत तिकडून खाली येताना अगदी त्याच्या भाषेत सांगायचे तर "फाटून हातात आली". दरम्यान कल्पकने एक बसल्या बसल्या झोप काढली. चैतन्य, संदीप आणि मी रोप टाकायचा आटोकाट प्रयत्न करत होतो. पण यश येत नव्हते. दीड-दोन तास एकाच ठिकाणी वाया गेले.

मग कुणीतरी पुन्हा बरेच खाली गेले आणि उजवीकडे एक मार्क पाहिला. मी पण आलेल्या इवल्याशा रेंजचा फायदा घेऊन सम्यकला फोन करुन खात्री करुन घेतली. आता मोर्चा उजवीकडे वळाला. झाडाला रोप फिक्स करायला लागणारच होता. तिथेपर्यंत पोचायला काहीच मार्ग नाही, होल्ड्स नाहीत, निसरडा खडक, उभे रहायला फक्त दोघांना जागा. एकवेळ माघारी जाण्याचाही विचार शिवून गेला. देव्या पूर्ण ड्रेन झाला होता. क्लाईंबला माझ्या आणि त्याच्याही हातात त्राण शिल्लक नव्हते. त्यानेही बसल्या बसल्या झोप काढली. सॅक मागे ठेवून फक्त दोघे तिघे उभे राहून दोर फेकत राहिलो. वीसेक प्रयत्नांनंतर रोप सुरक्षितपणे अँकर झाला असे वाटले. देव्याला उठवले आणि सगळ्यात कमी वजनाचा म्हणून चैतन्य दोरावरुन कॅरिबिनरचा बिले लावून वर गेला आणि रोप नीट बुंध्याला अँकर केला. देव्या वर जाऊन पुढील मार्ग पाहून आला. आणि एका अति-धोकादायक ट्रॅव्हर्सनंतर आपण पोचतोय असे त्याने जाहीर केले. जरा हुरुप आला. पण झाडाच्या तिथे फक्त दोघांना पुरेल एवढीच जागा. मग सॅक खाली ठेवून दोन-तीन जण चढवायचे, नंतर बॅगा ओढायच्या आणि त्यांना सेफ ठिकाणी पोचवून उरलेल्यांनी वर जायचे असे ठरले. चैतन्य, कल्पक वर केले. बॅगा पोचल्या. एका बॅगच्या हूकने दगा दिला आणि ती दोरावरुन तुटून थेट शंभर फूट खाली आदळत गेली. कॅमेरा बाहेर उडून पडला. नशिबाने जिवंत राहिला. संदीपने पुन्हा अफाट स्टॅमिनाचे उदाहरण देत ती बॅग आणली. स्नेहल वर जाताना पायाऐवजी हातावर जोर देत होती त्यामुळे हवा तेवढा पुश न मिळाल्याने मध्येच लटकत राहिली. पाय लटलट कापू लागले. थोडी घाबरली, पण ती रणरागिणी रडली नाही. देव्याने अचूक शब्दांत धीर दिला. काही झाले तरी आम्ही तुला पडू देणार नाही असे सांगितले आणि आम्ही तिला ‘बक-अप’ करत आणि देव्याने हात देत वर ओढून घेतले. पुढे तो अतिधोकादायक ट्रॅव्हर्स एकदम शंभर फूट दरीला एक्स्पोझ होता. पाय ठेवायला अर्धा फूट जागा. क्रॉस करताना उलटे वळून पहायचे नाही असे सांगूनही अमेय तीनदा तेच करत होता. शेवटी देव्याने असा काही झापला की बास्स... मी उरल्या सुरल्या बॅगा घेऊन रॅपअप करत शेवटी वर आलो. एकेक करत ट्रॅव्हर्स पार केला आणि अतिशय निसरड्या पॅचवरुन वर माथ्यावर पोचलो. एक ‘वाय जंक्शन’ आणि एक रॉक पॅच पार करायला तीन तास गेले.

पाच वाजता आम्ही दाट झाडीतून माथ्यावर पोचलो आणि डायरेक्ट आडवे झालो. कोकणकड्याचे दर्शन झाले. असे वाटले आलो आता. पंधरा मिनिटे सगळ्यांनी पॉवर नॅप मारली. पाणी सगळे संपले होते. घसे कोरडे पडले. पण आता इलाज नव्हता. एक लहान टेकडी पार करुन वर येऊन पाहतो तर काय? अजून एक रॉक पॅच आमची वाट पाहत होता. आता कुणातच त्राण शिल्लक नव्हते. सगळ्यांचेच अवसान गळून पडले. पण इलाज नव्हता. परतीचा मार्ग बंद होता. सुर्यास्त होण्याच्या आत तो पार करणे जरुरीचे होते. देव्याकडे अजिबात ताकद शिल्लक नव्हती. पाणी नसताना त्याने पंधरा-सोळा ग्लुकोजची बिस्किटे कशीबशी खाल्ली. तो पॅच एकदम कोकणकड्याच्या मुखाशी. म्हणजे तोल गेला किंवा चूक झाली तर एकदम तळाशी, एक किलोमीटर खोल. वरुन फक्त फुले वाहायची. चैतन्य बसाबसा वर पोचला. मागोमाग मी. पण होल्ड्सना स्नेहलचा हात पुरेना. मग मी पुन्हा अर्ध्यावर खाली येऊन तिला धरायला पाय देऊन दोन वेळा वर खेचले. एका कोकणकडा पहायला आलेल्या ग्रुपने पाणी दिले. आणि या वाटेने आलो हे ऐकून अगदी तोंडात बोटे घातली. एकेक करत वर पोचलो आणि सूर्यनारायण आपले दिवसाचे उरलेसुरले रंग आम्हांवर उधळीत आमचे अभिनंदन करत होते.

मुख्य कोकणकड्याला पोचल्यावर एक चहाचा स्टॉल होता त्याला एकदम पंधरा लिंबू सरबताची ऑर्डर दिली आणि जरा आमची देह-बॅटरी चार्ज केली. हळूहळू सुर्यास्तानंतर चालत साडेसातला मंदिराशी पोचलो. एक रिकामी गुहा शोधली, आतमध्ये ती टॉर्चच्या प्रकाशात चेक करुन घेतली (विंचू, मुंग्या, वटवाघळे यांसाठी) आणि थंडगार पाण्याने फ्रेश झालो. गुहापण अशी काही झक्कास होती की बास... डुप्लेक्स अपार्टमेंट, समोर टेरेस, आत एकात एक अशा दोन रुम्स, आधीच करुन ठेवलेली चूल. कोकणकडा चढून आल्याचे समाधान आणि आनंद म्हणून की काय आम्ही दोनतीन मेणबत्त्या लावून दिवाळी साजरी केली.

आता पोटात कावळे ओरडायला लागले होते. आधण ठेवले, सूपची पाकिटं फोडली, टोमॅटो आणि मिक्स व्हेज सूप एकत्रच केले. त्यातच ‘सूप्पी नूडल्स’ टाकल्याने अजूनच लज्जत वाढली. नवमीच्या चांदण्यात आकशातले तारे मोजत, थंडगार हवेत हरिशचंद्रगडाच्या गुहेच्या समोर बसून वाफाळलेले गरमागरम सूप पिण्यात काही औरच मजा असते. तो क्षण आम्ही सातही जण आयुष्यात कधीच विसरणार नाही. नंतर सावकाश पोटभर नूडल्स बनवून खाल्ल्या. आणि जमिनीला पाठ टेकली.



डोळे मिटले आणि विचार करु लागलो. एक स्वप्न चार वर्षांनी पूर्ण झालंय. नळीच्या वाटेने कोकणकडा चढून हरिश्चंद्रगडाचे. बारा तास आमची ‘वाट’ लागली म्हणून काय झाले नळीचीसुद्धा ‘वाट’ आहे. पुढच्या पिढीला सांगण्यासाठी काहीतरी गाठीशी बांधलंय. आयुष्यभरासाठी ठेवा मिळालाय. कधीही न विसरण्यासाठी. ट्रेकिंगमधले पोस्ट ग्रॅज्युएशन पूर्ण केलंय. आज किती समाधान वाटतंय. दुखरे हातपाय काय उद्या परवा थांबतीलही, पण हा अनुभव दुसरीकडे कुठे मिळणार आहे का? उद्याचाही परतीचा प्रवास असाच नाट्यमय असणार आहे, साधले घाटातून. एक न पाहिलेली वाट... पाहू आपली किती वाट लावते. झोप कधी लागली ते समजलेच नाही...

एकदा जेवायच्या आधी एखादी गरमागरम भजी तोंडात टाकली तर पुढे वाट पाहवेल का? तसेच काहीसे झाले. ट्रेकचा आणि भटकंतीचा मुख्य सीझन पाऊस पडल्यावरच सुरु करणार आहे. पण मागल्या आठवड्यात मुळशी-ताम्हिणीत केलेल्या कँपिंगमुळे आता पाऊस पडेपर्यंत वाट पाहवत नव्हते. मग काय बझ्झवरही "कुठे भटकंती करावी बरे वीकेंडला? काही तरी वेगळी जागा पाहिजे. मागच्या वीकेंडला जसे सिक्रेट लेकला जाऊन राहिलो तशी काही तरी" असे टाकून भावनेला वाट करुन दिली. त्यावर "घरीच थांब..काहीतरी वेगळी जागा म्हणून.." अशी टिप्पण्णीही आली होती. शुक्रवार रात्रीपर्यंत तरी काहीच ठरले नाही. पण काहीच झाले नाही तर रविवारी ताम्हिणीची प्लस व्हॅली उतरायचे मनाशी पक्के केले होते. अशातच रात्री साडेदहा वाजता ध्रुव ऊर्फ धुरड्याचा फोन आला, "काय रे, काही आहे का?". झाले मग प्लॅन सरासर मनात तयार झाला. बोराट्याची नाळ जिथे सुरु होते ते मोहरीचे पठार - लिंगाणा दर्शन. नवख्यांना माहीत नसेल म्हणून सांगतो की या ट्रेकच्या जागा आहेत. घाटाचे शेवटचे टोक, पुढे कडा ओलांडला की एकदम कोकणातच पोचतो आपण.
अनेक ट्रेकर्स रायगडला या वाटेने जातात. झाले ध्रुवला तसा मेसेज टाकला. त्याचा रिप्लाय आला नाही म्हणून मग कॉल केला (किती घाई, जरा दम धरवत नाही). दुस~या दिवशी संध्याकाळी सूर्यास्त तिथून काढायचे नक्की केले. म्हणजे ऐकीव/वाचीव माहितीवर तर्क लावून पोचायला दीड तास, आणि पठारावर पोचायला दीड तास असा हिशोब लावून साडेचारला निघायचे नक्की केले. सध्या तरी धुरड्या आणि मी, दोघेच नक्की होतो.

सकाळी महापालिकेचा कर भरणे, वाणसामान आणणे, बँकेत जाऊन काही कागदी घोडे नाचवणे, अशी क्षुद्रातिक्षुद्र कामे उरकून घेतली. सुहासला फोन करुन आऊटडोअरसाठी आलेल्या खास बुटांच्या ब्रँडची माहिती दिली आणि ते दुपारी जाऊन विकत घेतले. तोवर श्रीकांतपण यायला तयार झाला. शेवटी तीनजण जाणार हे नक्की झाले. कडक उन्हात बाईक दामटत ध्रुवच्या घरी पोचलो. तिथे बाईक लावली. माझी कॅमेरा बॅटरी चार्ज नव्हती ती तिथे चार्जिंगला लावली. त्याच्या स्कॉर्पिओमध्ये सामान टाकले. श्रीकांतने खाण्यासाठी मॅगी आणि ध्रुवच्या घरुन डब्यातून सूप पावडर घेतले. तंबू आणि इतर गोष्टी लोड केल्या. आणि निघालो. कात्रजवरुन नवीन हायवेला लागलो. पाचसात किमी गेल्यावर बॅटरी आठवली. मग काय मनातल्या मनात लई शिव्या दिल्या असतील मला या दोघांनी. पण इलाज नव्हता. पुन्हा निघालो.

रस्त्यात जाताना गप्पाटप्पा चालल्या होत्या. पूर्वीचे भटकंतीचे अनुभव गिरवायला सुरुवात झाली. धुरड्याचे लग्न झालेले आणि माझे होऊ घातलेले. श्रीकांतला विचारले तर म्हणे "दूरदूर पर्यंत संबंधच नाही". झाले हे कार्टं दरवेळी काही ना काही बोलून जाते आणि बाकीच्यांना तेवढेच निमित्त. आता सा~या ट्रेकमध्ये एकच डायलॉग "दूरदूर पर्यंत संबंधच नाही".

नसरापूर ओलांडून तोरण्याच्या रस्त्याने पुढे निघालो. बराच वेळ झाला. आता सूर्यास्त मोहरीच्या पठारावअरुन मिळणार नव्हता. म्हणून घाई करुन उपयोग नव्हता. राजगडाच्या समोरुन जाताना नेढे दिसले आणि पूर्वी केलेल्या राजगड ट्रेकच्या आठवणी जाग्या केल्या. नेहमीचे उद्गारही काढून झाले "गडांचा राज, राजांचा गड, राजगड!!" तोरणा जवळ आला तसा सूर्यास्त होऊ लागला होता. आकाश ढगांविना तसे निरसच होते आणि फोटो काढण्यासाठी उंचावर जावे लागले असते म्हणून तसेच पुढे गेलो. तोरणा पायथ्याला वेल्ह्यात पोचलो तेव्हा अंधार झाला होता. वेल्हा हे तालुक्याचे गाव. प्रत्येक ग्रामीण तालुक्याच्या गावाला एक शाप असतो. तो म्हणजे दारुचा. तिथेही असे काही 'हवेतले' 'धारा'तीर्थी वीर दिसले. गावात रस्ता विचारून पुढे मार्गस्थ झालो. आता अजून एक गोष्ट आठवली. काडीपेटी. सगळेच आणायला विसरलो होतो. आता? रस्त्यात जाणारी एक मोटारसायकल थांबवून विचारले दुकान कुठे आहे? आणि माचिस कुठे मिळेल? पुढे पासरी गावात मिळेल असे उत्तर आले. आणि एक तिरकस कटाक्षही. माचिस विचारल्यावर अजून काय होणार? :-) पासरीच्या रस्त्याला लागलो. अतिशय निबीड अरण्यातून जाणारा रस्ता होता. जीवेघेणी वळणे. गाडी चालवतोय की गेम खेळतोय असे वाटत होते. थोडीही चूक सुधारायला संधी मिळणार नव्हती. जरा लक्ष इकडे-तिकडे की "आठ बाय चार, आणि फोटोला हार" (आठ बाय चार हे मयताला स्मशानात मिळणा~या जागेचे माप). डावीकडे अगदी डोक्यावर तोरण्याची बुधला माची आकाशात घुसली होती. दाट जंगलामुळे रस्त्यावर चिटपाखरू नव्हते. कानंद खिंड ओलांडून पुढे आलो आणि समोर सह्याद्रीच्या विराट रुपाचे दर्शन घडले. पश्चिमेला मावळतीचे रंग पसरले होते. डावीकडे खाली दरी धुक्याने दाटली होती.  मध्येच एखाद्या वाडीतून निघालेली धुराची वलयं घरधनीणीने केलेल्या गरमागरम भाकरीची आणि उकळणा~या कढणाची साक्ष देत होती. एखादा किलोमीटर पुढे आलो असेल तर समोर आता फक्त एक दरी आणि समोर सह्याद्रीची एक रांग आणि त्यावर मावळत्या चंद्राची कोर. मग फोटोगिरी तर व्हायलाच पाहिजे.


अर्धा तास तिथे घालवला. एक एसटी आम्हांला पास झाली. आणि मिट्ट काळोख झाल्यावर तिच्यामागे पुढे निघालो. हेतू हा की अंधारात तिच्या रस्त्याशी असणा~या ओळखीचा आम्हांला फायदा व्हावा आणि आम्ही तिच्यामागे सुरक्षितपणे गाडी चालवावी. पण ड्रायव्हर काका भलतेच वाहतूक सौजन्यशील हो! मागून स्कॉर्पिओ येते म्हटल्यावर त्यांनी एसटी साईडला घेऊन आम्हांस पुढे जायची खूण केली. पाचच मिनिटांत पासरीला पोचलो. तिथे कोप~यावर दुकान होते. काडीपेटी घेतली. चहाची चौकशी केली तर बिनदुधाचा मिळेल असे उत्तर आले. अग तो बेत रद्द केला.

मागून ती एसटी आली आणि त्यातून एक भाऊ पत्नी आणि एका पाचसात वर्षाच्या पोरासह उतरले. नाक्यावर कुणाशी तरी बोलत होते हारपुड गाडी चुकली आणि आता वरोती गावापर्यंत सहा किलोमीटर पायी जावे लआगेल अथवा दुस~या एखाद्या गाडीची वाट पहावी लागेल. आम्ही त्याच रस्त्याने जाणार होतो, म्हणून म्हणालो, "मग चला आमच्याबरोबर". सामान गाडीत ठेवले. गप्पा मारत मारत निघालो. दीपक कुमकर नाव त्यांचे. कुणाच्या तरी लग्नासाठी गावी आले होते. त्यांनी माहिती दिली की हारपुडला कुठे रहायची सोय होईल आणि कोण मदत करेल. शिवाय आडबाजूला असणा~या या गावांमध्ये सॅटेलाईट फोन आहे हेही त्यांनीच सांगितले. मोहरीचे पठार, तिथे पाण्याची सोय आदी महत्त्वाची माहिती मिळाली. वरोतीला त्यांना सोडले तर चहा पिण्याचा आग्रह झाला. चहा हवाच होता आम्हांला. गावची माणसे किती साधी असतात? तीनचार किलोमीटरच्या लिफ्टसाठी तुमचे उपकार झाले, देवासारखे भेटलात असे अनेकदा ऐकवले. त्यांचा निरोप घेऊन निघालो आणि हारपुडच्या रस्त्याला लागलो. रस्ता अतिशय खराब आणि दरीच्या बाजूने वळणांचा होता. अगदी "आठ बाय चार सिच्युएशन"! वॅगन आर न आणता स्कॉर्पिओ आणली हा शहाणपणा होता हे लक्षात यायला लागले.

रात्री साडेआठला हारपुडला पोचलो. गाव सामसूम झाला होता. मुक्कामी एसटीचे ड्रायव्हर-कंडक्टर झोपायची तयारी करत होते. आम्ही सामान उतरवत असताना एकदोन पोरेसोरे जमा झाली. एक जरा वयस्कर काका दिसले,परसूकाका. त्यांना सोबत येण्यासाठी विचारले. ते तयार झाले. घरी जाऊन सांगून देऊन आले. आम्ही आमचे सामान पाठीवर लादले. कॅमेरा बॅगा, जेवणाचे सामान, तंबू, प्रत्येकी दोनेक लिटर पाणी, वैयक्तिक सामान, अवजड ट्रायपॉड असा जामानिमा बराच जड झाला होता. पण इलाजही नव्हता. हारपुडच्या पुढे दरीतून पायवाट होती. पहिल्या शंभर पावलांतच बरे झाले माहीतगार माणूस सोबत घेतला असे वाटायला लागले. मिट्ट काळोख. चंद्रकोर केव्हाच मावळलेली. डोळ्यांत हत्ती घुसायला लागला तरी दिसायचा नाही अशा परिस्थितीत टॉर्चच्या प्रकाशात वाटचाल सुरु केली. एक दरी उतरलो. आणि चढ लागला. झाले. सगळी मस्ती जिरायला लागली. धाप लागली. एका ठिकाणी ऐन उन्हाळ्यात झ~याचे थंडगार पाणी प्यायला मिळाले. खूप बरे वाटले. वा~याच्या दिशेला आडवा पर्वत पसरला असल्याने हवा लागत नव्हती. चढाईमुळे धाप लागत होती, त्यात प्रत्येकी कमीत कमी दहा किलोचे ओझे. आलटून पालटून तंबूची बॅग एकेकाच्या हातात. अंगातून नुसते पाण्याचे पाट वाहत होते. सगळे कपडे पावसात भिजल्यासारखे भिजले. व्हायचा तो परिणाम झाला. माझ्या पायात क्रँप, बोटावर बोट चढले. दहा मिनिटे त्यात गेली. पण तसाच पुढे झालो. आणि पुढचा पर्वत चढून उतरलो. शेवटचा तिसरा डोंगर कस काढणारा होता. अगदी जीवावर आले होते. पण मोहरीच्या पठाराला भेटायला जीव तेवढाच उत्सुक होता. प्रत्येक पंधरा मिनिटाने बसून दम टाकावा लागत होता. कसाबसा वर आलो. आणि अंधारात लिंगाण्याने दुरुन आऊटलाईन दर्शन दिले. मोहरीच्या वाडीतली सोलर पॅनलची लाईट दूरवर चमकली आणि आमचे डोळेही. मोबाईलला रेंज आली. घरी फोन झाले आणि खुशाली कळवली.

आता शेवटला टप्पा. त्या पठारापर्यंत पोचायचे. जाताना वाडीतली कुत्री भुंकत होती. तीन तास ट्रेक करुन आम्ही पठारावर आलो. पाण्याची सोय होती. एक मोठी विहीर. एवढ्या उंचीवर क्रेनचे साहित्य डोक्यावर आणून ही विहीर खोदली आहे. विहीर आणि पाणी पाहून डोळेच विस्फारले. एवढ्या उन्हाळ्यातही विहीर अर्ध्याहून अधिक भरलेली होती. आता मुक्कामासाठी जागा शोधली आणि सरपण जमा केले. चूल करुन आग पेटवायचे काम श्रीकांत अण्णा करत होता, तोवर आम्ही तंबू उभारुन घेतला. सामान आत टाकले. पण आग पेतली नव्हती. शेवटी तिघांच्या अर्ध्या तासाच्या प्रयत्नाने पेटली. पोटातही तशीच आग पेटली होती. आधी सूपसाठी आधण ठेवले. परसूकाकांनी आम्हाला पाण्याची कळशी आणून दिली आणि घोंगडी पांगरुन झोपले पण. रात्री साडेबारा वाजता एका प्लेटमध्ये तिघांनी चमच्यांनी सूप ओरपले. आता जरा बरे वाटू लागले. डोके चालायला लागले. मग ता~यांच्या फोटोसाठी ट्रायपॉडवर कॅमेरे सेट केले आणि स्वयंपाक करायला घेतला. तो करताना गोव~या वापरत होते. आणि गोवरीला=गौरीला पेटव अशी कोटी चालली होती. गप्पा रंगत होत्या. विनोदाला उधाण चढले होते. प्रत्येक जण कुठले सरपण कसे जळेल आणि त्याचा आपल्याला कसा उपयोग होईल यावर पीएचडी करुन आल्यासारखे भाष्य करत होता. रात्री दीडला मॅगी रटरटले आणि आम्ही तुटून पडलो. ते झाल्यावर कॅमेराकडे जरा पाहिले तर त्याचे काम चालू होते, पण दवामुळे पूर्ण भिजला होता. लेन्सवर पण दव जमा झाले होते. अक्षरश: ठिबकत होता. घाईघाईत तो तंबूत आणला आणि कोरडा केला. तंबूत आतूनही दव जमा झाले होते. तसेच आडवे झालो. एवढे थकलो होतो की पाठ टेकल्याबरोबर झोप लागली.

सकाळी झुंजूमुंजू झाले आणि पक्ष्यांचा किलबिलाट कानी आला. डोळे उघडले तर तंबूचे दव अंगावर पडून आम्ही काहीसे ओले झालो होतो. ध्रुवने खिडकीतून बाहेर पाहिले तर पहिली प्रतिक्रिया होती, "पंक्या, बाहेर बघ जरा". अगदी दाट धुके आणि पूर्वरंग. स्वर्गात आल्याचा भास होत होता. क्षणार्धात कॅमेरा सरसावून बाहेर येईतो धुके गायब. निसर्गाची जादू, डोळ्यांनी अनुभवता आली, हेही नसे थोडके. आता उठून काल रात्री अंधारात हरवलेला लिंगाणा शोधू लागलो. दूरवर धुक्यात लिंगाण्याचा सुळका दिसत होता. आणि त्यामागे भटक्यांचे दैवत रायगड. राजांची राजधानी आणि शेवटची भूमी. डोळ्यांचे पारणे फिटले. आसपासचे काही फोटो काढले. जवळून दर्शन घेण्यासाठी रायलिंगीच्या पठारापर्यंत जाण्याची इच्छा होती पण आवरती घेतली. कारण ऊन चढायच्या आधी परत हारपुडला पोचायचे होते. सणासुदीचा अक्षयतृतीयेचा दिवस होता. घरची बोलणी नको म्हणून आवरते घेतले. तंबू खाली घेऊन गुंडाळून ठेवला. आणि सात वाजता परत निघालो. आता काल आम्ही कसल्या रस्त्याने आलो तो दिसत होते. सह्यकड्याचे विराट रुप आता छातीत श्वास भरुन पाहून घेतले. ढगांनी वेढलेला लिंगाणा निरोप देत होता. पुन्हा दोन टेकड्या चढउतार करुन शेवटची तिसरी कस लावत होती. मागून ढग सह्याद्रीचा अडथळा पार करुन देशावर ओसंडत
होते. पाठलाग करणा~या ट्विस्टरसारखे ते दृश्य होते. वाटचाल करताना कधीही चार पावले वाट वाकडी करुन बाजूला गेले की करवंदाच्या जाळ्याच जाळ्या होत्या. मनसोक्त तो रानमेवा पोटभर खाऊन घेतला. शेवटची चढण लागण्याआधी एका घळीतून एक ओढा वाहत होता, तिथे जरा फ्रेश झालो आणि हारपुडकडे वाटचाल केली. अर्ध्या तासातच गावात पोचलो. परसूकाकांच्या घरी चहा झाला. एकदम टिपीकल गावरान गुळचाट चहा मस्त लागत होता. चहाने जरा तरतरी आली आणि आम्ही गाडीत बसलो. पुन्हा खराब रस्त्याने वरोती, कानंद खिंड करत वेल्ह्याला आलो. मध्ये एकदा पुन्हा "करवंदी" ब्रेक झाला. वेल्ह्यात नाष्टा झाला. आणि पुण्याकडे कूच केले, पुन्हा एकदा नवीन अनुभव आयुष्याच्या गाठोड्यात बांधून...!!!

आता एवढ्यावर आम्ही  थांबू का? आमचे समाधान झाले का? छे... "दूरदूर पर्यंत संबंधच नाही"...!!!

Fact file:
Name: Plateau of Mohari/Railingi (मोहरीचे पठार / रायलिंगीचे पठार)
Nearest motorable village: Harpud, Post-Singapur, Dist Raigad.
Route: Pune-KhedShivapur-Nasarapur-Velhe-Pasari-Varoti-Harpud
Distance: around 90-100km from Pune.
Tips: Avoid extreme seasons because heat, heavy rain and waterfalls. September end and October start is the best time to visit to witness the floral coronation of Sahyadri. Be prepared for a tough walk.
Stay: Can be done in open land of plateau or Moharichi wadi.
Surrounding: Raigad, Lingana, Torana.