Pankaj भटकंती Unlimited™

यंदा पुण्यात पावसाचे नुसतेच ढग दाटून येतायेत. उगा आपला एखादा थोडासा शिंपडून गेलाय. कैक मुहूर्त चुकवून सगळ्यांचे अंदाज फोल ठरवून तो अजूनही रुसलाच होता. एवढी पावसाची बेक्कार-खवट-कचकावून वाट कधीच नव्हती पाहिली. पण त्याला काही जोमदार पाझर फुटत नव्हता. नुसतंच दाटून यायचं, हवेच्या फुंकरीसरशी पुन्हा मेघ जुनेर कापडासारखे विरायचे. म्हणून आता त्याला भेटायला आपणच एखादा डोंगर जवळ करावा सोबत लहानसा ट्रेकही होईल, एखादी रात्र तपस्वी सह्याद्रीच्या निवार्‍याला जावं, आडोशाच्या जागेतून ढगांच्या दिंड्या पहाव्यात, चार घास स्वतः रांधून खावेत, रात्री उशिरापर्यंत पावसाच्या पानगळींच्या पार्श्वसंगीतावर निवांत गप्पा झोडाव्यात, सकाळी उठून ठेवणीतलं आलं घालून फर्मास चहा करावा आणि थोडक्या दिवसांसाठीची नवीन ऊर्जा गाठीला जोडावी म्हणून आम्ही जागा शोधायला लागलो. अजून ट्रेकचे दिवस सुरु झाले नसल्याने फारसा रांगडा ट्रेक करायची इच्छा नव्हती. त्यामुळे थोडी सोप्यातली जागा आणि वर निवारा असावा अशी माफक अपेक्षा होती. त्यात काजव्यांचे दिवस असल्याने ते दिसले तर बोनस असाही एक हालकट हेतू होताच.




सुरुवातीला मी आणि जिप्सी प्रिन्सेस श्रद्धा दोघेच होतो. त्यात मॅडम आदल्या दिवशी रात्री मुंबईहून बारा घरी वाजता येऊन बेत डळमळीत करणार होत्या. पण ती मध्यरात्री आल्यानंतरही आपण जायचंच असा मेसेज करुन कन्फर्मेशन दिलं आणि मी निवांत झालो. शनिवारी दुपारी निघायचं होतं आणि सकाळी प्राची आणि गणेश अशा अजून दोन भिडूंना मेसेज केले. हाय नाय हाय नाय करत दोघेही शेवटी तयार झाले. (©भटकंती अनलिमिटेड) पिकप पॉइंट्स ठरले, कुणी काय घ्यायचं याची जंत्री झाली आणि सॅक भरायला सुरुवात केली. आपला काळा चित्ता तयार होताच. गणेश त्याची सायलेन्सर काढलेली फटफटी घेऊन आला आणि गेटच्या आत पार्क केली. शिवाजीनगरला सिमला ऑफिस चौकात श्रद्धा पोटावर आणि पाठीवर अशा भल्यामोठ्या दोन बॅगा घेऊन गाडीत बसायला तयार होती आणि आम्ही तिच्यासमोर सिग्नलला बिनकामी व्हीआयपी ताफा जाण्याची वाट पाहत होतो. गाडी चौकात समोर दिसूनही तिचा अजब पुतळा झालेला आम्ही पाहिला. शेवटी व्हीआयपी ताफ्यांसोबतचा दहा मिनिटांचा स्टॅच्यू गेम झाल्यावर तिला गाडीत घेतले आणि पुढे नाशिक फाट्याला प्राचीला. (तिच्या) नियमाप्रमाणे ती अर्धा तास लेट करुन तिने तिचं रेकॉर्ड कायम ठेवले होते. तिथेच विकास आणि अमित भेटले, तेही भोरगिरीलाच निघाले होते, पण रात्री परत येण्याच्या प्लॅनवर.

नाशिक रोडच्या नेहमीच्या ट्राफिकला नेहमीच्या आणि काही ठेवणीतल्या शिव्या देऊन आणि टोल भरुन मोशी टोलनाका पार केला आणि रस्त्याची अवस्था, चाकणचा ट्राफिक जाम, उलट येणारे ट्रक अनुभवून असं वाटलं की कदाचित राजगुरुनगर नाक्यावर टोल परत मिळेल. पण तशी काही प्रोव्हिजन दिसली नाही. थोडं निराश झालेलं मन पुन्हा आनंदित झालं ते कोपर्‍यावरच्या वजडी-पावचा बोर्ड बघून.
आता आमच्या वजडीपावपायी सगळा रस्ता कशाला खोळंबून ठेवायचा म्हणून तसाच अर्धाएक किलोमीटर पुढे गेलो. पण चैन पडेना ना भाऊ. मग काय दिली जागा पाहून गाडी साईडला लावून आणि आलो अर्धा किमी चालत उलटं. त्याच्या समोर बेकरी, मग काय उद्याच्या गुहेतल्या चहासोबत हवीत म्हणून बिस्किटे घेतली. तब्बल दोन दोन पेस्ट्रीज खाल्ल्या आणि वजडीपाव (थोडं सात्त्विक हवं म्हणून भुर्जीपाव असं बरंच काय काय दाबून गाडीकडं परतलो. पण श्रद्धाला अजूनही भजी हवी होती आणि मला चहा. त्यात अजून पंधरा मिनिटे गेले. आता साडेपाच झाले होते. (©पंकज झरेकर) चासचा रस्ता धरला आणि चासकमान प्रकल्पाच्या आकसलेल्या डोहाच्या कडेने पावसाने आता लवकर येणे कसे गरजेचे आहे आणि आता जलाशयात किती टक्के पाणीसाठा असावा यावर गहन खल करत वाडा-डेहणे-शिरगाव अशी एकामागून एक गावं मागे टाकत "भोरगिरी ग्रामपंचायत आपले सहर्ष स्वागत करत आहे" पर्यंत येऊन पोचलो.

तुमच्यासाठी भोरगिरीहून मोबाईल वॉलपेपर

वातावरण आता मात्र एकदम खुलले होते. चहूबाजूंनी ढगांनी वेढून टाकले होते. भीमाशंकराच्या शिवलिंगाला अभिषेक घालून आलेले ढग भोरगिरीवर छत धरुन होते. छान सुपरसॉनिक वारा सुटला होता. पूर्वी झंज राजाने बांधलेल्या मध्ययुगीन मंदिराचा आता जीर्णोद्धाराच्या नावाखाली ‘उद्धार’ करुन टाकला आहे. थोडी खंत वाटणारच. अंधारुन यायला थोडाच अवधी शिल्लक असल्याने कॅंप कुठं लावायचा यावर निर्णय होणे आवश्यक होते. गावाच्या अक्षातून घालत गाडी एकदम भोरगिरीच्या पायथ्याशी असलेल्या शेवटच्या घराच्याही पल्याड लावली आणि उतरुन सगळ्यांनी पहिली धूम करवंदाच्या जाळीकडे ठोकली. सीझन संपत आला असला तरी बर्‍यापैकी करवंदं अजून शिल्लक होती. एवढ्यात पावसाची सर आली आणि सार्‍यांची धावपळ झाली. घाईत गाडीत येऊन बसलो आणि आता कुठं तंबू लावायचा यावर पुन्हा एकदा राउंडटेबल झाली. माझ्या एकट्याच्या ‘बहु’मतावर गुहेत जाऊन मुक्काम करावा असे ठरले आणि सगळे सामान पाठीवर लादून आस्तेकदम सुरु झाले. बरेच दिवस ट्रेकमध्ये खंड पडल्याने आणि कॅमेरा इक्विपमेंट, तंबू, जड ट्रायपॉड एवढं(च) सामान असल्याने माझी जरा फेफे झाली, पण पुढच्या दमात गुहा गाठलीच.

गुहा मोठी सुरेख. एकात एक तीन भाग, चार खांबांवर तोलून धरलेली, अंतःपुरात शिवलिंग, मधल्या भागात भुईशी कोरलेले कमलदल, बाह्यभागात रिकामी सपाट जागा, लाकडी खांब उभे करण्याच्या उखळासारख्या जागा, कोपर्‍यात एक लहानशी खोली वाटावी अशी पाषाणात कोरलेली देवडीसारखी जागा. राहण्यास उत्तम जागा. जरा आराम आणि स्थिरस्थावर करुन झाल्यावर श्रद्धाने सुंदर कॉफी केली आणि कॉफीचे ग्लास हातात धरुन आम्ही गुहेच्या तोंडाशी गारव्याला येऊन बसलो. समोर अंधारुन आले होते. भीमाशंकरहून आलेले ढग समोरच्या खोर्‍यात पसरले होते. (©पंकज झरेकर)असंख्य काजवे समोरच्या दरीतून लुकलुकत वर येत होते. काय सुंदर अनुभव होता! निवांत बसलो असतानाच मांडीखाली काहीतरी वळवळ झाली म्हणून हात घातला तर एक खेकडा हाती लागला. पकडून भाजण्याचा बेत करुन त्याला पकडत असतानाच तो पोटात पिल्लांना घेऊन चाललाय हे ध्यानी आले आणि मग त्याला सोडून दिले. एवढ्यात खाली अंधारातून थोडा गलका ऐकू आला. दोनतीन हौशे-नवशे-गवशे ट्रेकर अंधारात रस्ता शोधत होते आणि तितक्यास आत्मविश्वासाने रस्ता चुकले होते. त्यांना मार्गदर्शन करुन आणि हात देऊन गुहेशी आणले आणि फक्त तीन मिनिटे टेकून ते खाली परतले. "हम कॅंपिंग का सामान लेके आये है" असं उत्तर ऐकून आम्ही ताडलेच की हे इथं ‘झिंगाट’ होणार आहेत आणि आम्ही त्यांना ते करु देणार नव्हतो. म्हणूनच त्यांनी पाय काढता घेतला असावा. गुहेच्या बाजूला पथारी अंथरुन बराच वेळ गप्पा झोडून झाल्या तेव्हा आणखी एक असाच ग्रुप (झिंगाट्गिरी वगळता) पुन्हा आत्मविश्वासाने रस्ता चुकून वर आले. त्यांनाही अर्ध्यावर जाऊन वर घेऊन आलो. तेही पाच मिनिटांच्या वर तिथे थांबले नाहीत.

रात्र आणि गप्पांना रंग चढले आणि आम्ही जेवण रांधायच्या तयारीला लागलो. कुणी तांदूळ धुतोय, कुणी कांदा चिरतोय, कुणी कोथिंबिर निवडतोय. सगळं एका पातेल्यात घालून अशी काय फर्मास खिचडी तयार झाली म्हणता, की काय सांगता. कच्चा कांदा कापून त्या वाफाळत्या खिचडीसोबत खाताना आपल्या पुण्यात आणि बाकी अनेक ठिकाणी असलं भारी जेवण काय कुठल्या हॉटेलात मिळत नाही असं घासागणिक जाणवत होतं. जेवणं उरकून भांडी आणि इतर सामानाची आवराआवर केली तेव्हा अकरा वाजत आले होते. पलीकडून भोरगिरी गावातल्या मंदिरावरचा सीएफएल आणि काही खांबांवरचे मिणमिणते दिवे फक्त गावाच्या अस्तित्त्वाची जाणीव करुन देत होते. जेवणं आवरल्याने आम्ही काहीवेळ फोटो काढण्याचे प्रयत्न केले आणि नंतर सगळं सोडून पुन्हा गप्पा मारायला म्हणून पुन्हा गुहेत निवांत पथार्‍या अंथरुन बसलो. भवताल फारच सुरेख जमून आला होता. चौदाशीचा चांदवा ढगांच्या पडद्याआडून प्रकाश पाझरीत होता. त्याच्या प्रकाशात मेघांची दिंडी घाटावर चाल करुन निघाली होती. सृष्टीच्या नवजीवनाचे संदेश घेऊन. त्यांच्या तालावर बेडकांचे सूरावर सूर उमटत होते. काजव्यांची प्रकाशयोजना त्याला शब्दशः चार(शे) चांद लावत होती. गुहेतल्या सार्‍या लाईट्स बंद करुन आम्ही त्या मैफिलीत तल्लीन झालो होतो. मध्यरात्र सरुन तीनच्या सुमारास पहाटेची चाहूल लागली तशी त्या गारव्याने आम्हांला झोप लागून आम्ही या जिवंत स्वप्नांच्या दुनियेतून त्या आभासी स्वप्नांच्या दुनियेत हरवलो होतो.



पहाटे उजाडता कधीतरी जाग आली ती थंडगार हवेने आणि शीळकरी कस्तुराच्या (whistling thrush) आवाजाने. एवढा सुरेल आवाज की रोजच्या घड्याळाच्या गजराने रोज चडफडत उठणारे आम्ही त्या सकाळी अतिशय प्रसन्नचित्तानं उठलो. सकाळी गुहेत एक भक्त तिथल्या पुजार्‍याला म्हणून चहा घेऊन आला होता. पण पुजारी लवकर खाली उतरुन गेल्याने आपसूकच तो आमच्या पदरात पडून पवित्र झाला. आवराआवरी करुन वर आलेल्या भक्तांशी गप्पा मारुन आम्ही किल्ला उतरुन ओढ्याच्या रस्त्याने पुन्हा पायथ्याला आलो. शिरगाव फाट्याला येऊन कढईतून प्लेटमध्ये असा शिर्के वडापाव दाबून खाऊन परतीचा मार्ग धरला.

हा ट्रेक लक्षात राहिला तो खास गुहेतून अनुभवलेल्या ढगांच्या दिंडीमुळे, काजव्यांच्या चमकीमुळे, आणि रात्रभर मारलेल्या गप्पांमुळे! ही शिदोरी आठपंधरा दिवस पुरेल आता... तोवर होईलच पुढल्या भटकंतीचं नियोजन!

पाऊसभरल्या आकाशातल्या मेघरुपातल्या घटांना वार्‍याने गदागदा हलवले आणि विजांनी कडाका काढला की सरी सांडायला वेळ लागत नाही. आकाशातल्या मुळाक्षरांना ढगांच्या वेलांट्या आणि विजांच्या मात्रा लगडल्या की वार्‍याच्या हुंकारासंगे रानारानात, पानापानांत आणि मनामनांत पावसाचे काव्य रुणझुणते. अशा वेळी डोंगर भटक्यांना सभोवतालचे हिरवे रान खुणावू लागते. पहिल्या पावसातला रस्त्यावरचा चिकचिकाट, ट्राफिकचा खोळंबा, नेमका घरी येताना होणारा वैताग असले सगळे शहरी नखरे झाले की एसी आणि पीसीच्या युगातल्या भटक्यांना आडरानातले गडकिल्ले, आडोशाच्या गुहा, कपारी, चिखलणी होऊन लावणीला तयार झालेली भातखाचरे, सुपरसॉनिक वारा कधी एकदाचा अनुभवतो असे होते.

मग एकदा असाच सगळी जगरहाटीची ओझी झुगारुन देऊन भटक्या एखाद्या वीकेंडला ट्रेकला सज्ज होतो. पाठीवरच्या सॅकमध्ये एकात एक दोन प्लास्टिकच्या पॅकिंगमध्ये © कोरड्या कपड्यांचा सेट, खाऊचं सामान, रात्रीच्या स्वयंपाकाचा शिधा, आवर्जून घेतलेलं पापडाचं पाकीट, रेडिमेड सूप सॅशे, काही भांडी, मित्राच्या मित्राकडून उसना आणलेला स्टोव्ह असं सगळं पाठुंगळी मारुन एसटी स्टॅंडवर खुणेच्या जागी शुक्रवारी रात्री हजर होतो. मनात कित्येक ‘टूडू’ची लिस्ट असते, फोन बिल भरायची वेळ आलेली असते, आयटी रिटर्न पेंडिंग असतो, प्रोजेक्ट डिलिव्हरीजचं शेड्यूल कायमच टाईट असतं, बॉस डोक्यावर बसलेला असतो. पण आता कानात वारा शिरलाय, मागे हटणे नाही. शेवटी भिजट पावसात ट्रेक करुनच हे सगळं सहन करायला आणि तडीस न्यायला ऊर्जा मिळणार असते. ठरलेले भिडू (©भटकंती अनलिमिटेड) हजर होतात, ओळख नसलेल्यांची ओळख होते, मध्यरात्रीची गाडीची वेळ होते. आणि तिकीट काढून खिडकीच्या फटीतून येणारा गार वारा आणि पावसाचे चुकार थेंब अंगावर घेत घेत स्वप्नांच्या दुनियेत हळूहळू एकेक जण हरवून जातो. रस्त्यात कित्येक धक्के खात खात गाडी तालुक्याच्या गावी पोचते तेव्हा घड्याळात पहाटेचे अडीच-तीनच वाजलेले असतात. पायथ्याच्या गावाला जाणारी पहिली एसटी सकाळी सहाला. मग तिथेच स्टॅंडवर मच्छरांना हटवत काढलेल्या डुलक्या.

पहाटेच स्टॅंडला जाग येते ते वाढलेल्या गाड्यांच्या वर्दळीने आणि कॅन्टीनमधल्या कामगारांच्या खाकरण्याने. पेपरवाले, सामूहिक दंतमंजन करनारे १५-२० बिहारी मजुरांचे टोळके सकाळ झाल्याची खात्री करुन देतात. मग डोळे चोळीत उठायचे आणि तिकडे जाऊन चूळ भरुन गरमागरम चहा मारायचा. एव्हाना आपली एसटी आलेली असते आणि आपले सगळे भिडू आपापल्या बोजक्यांसहित स्वतःला गाडीत उचलून फेकतात. गावाबाहेर पडलेली एसटी जशी मोकळ्या रस्त्याला लागते तसा सृष्टीने या पावसाळ्यात ल्यालेली नवलाई समोर दिसू लागते. रिमझिम पाऊस, थंड वारा, छत्र्यांच्या आणि इरल्याच्या आडोशाने चाललेली शाळकरी मुले, त्यांचा उत्साह नजरेत भरतो. रस्त्यातल्या गावांच्या मुख्य चौकांत डेअरीला दूध घालायला सायकलवर आलेले गावकरी गाडीची वाट पाहत गप्पा मारत बसलेले असतात. हिरव्या शेतांच्यामधून वळणावळणांच्या रस्स्त्यावरुन आपला हा लाल डब्बा धावू लागतो आणि एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातो. उसाची शिवारं जाऊन दिसू लागलेली भातखाचरं आणि वाढलेली डोंगरांची उंची म्हणजे आपण सह्याद्रीत पोचल्याची खात्री असते.

 हवेतला गारठा, आकाशी कुंद ढग, रिमझिम पावसाच्या सरी अशा टिपिकल पावसाळी वातावरणात गाडी नाना प्रकारच्या व्यक्तिमत्त्वांनी भरुन जाते. एक ग्रामीण महाराष्ट्राचे मिनिएचर रुपच तिथे अवतरलेले असते. शाळेला जाणारी खाकी चड्डीतली पोरं, आठवडे बाजारला निघालेली माय, तालुक्याच्या गावी कामानिमित्त निघालेला गडी, नातवांला भेटायला निघालेली म्हातारा-म्हातारी अशा एक ना अनेक रुपांत माणूसपण सामोरे येत असते. पायथ्याचे गाव आले की आपापल्या सॅक्स पाठुंगळी मारुन गर्दीच्या धक्क्यांमधून कसेबसे आपले मुटकुळे खाली घ्यायचे आणि पावसाचा पहिला शिडकावा डायरेक्ट अंगावर झेलायचा. यासाठीच तर आपण इथवर आलो, पावसात चिंब भिजायला. एक शहारा अंगावरुन सर्रकन फिरुन जातो. शहरातल्या पावसापेक्षा हा पाऊस किती वेगळा. अगदी भारुन टाकणारा. चहोबाजूंनी उठावलेल्या डोंगररांगा, त्यावरुन खाली झेपावणारे चंदेरी जलप्रपात, अंगाखांद्यावर खेळणारे कापशी ढग, खाली समोर हिरवे कार्पेट. (©पंकज झरेकर) चिखलणी करुन तयार केलेली खाचरे, लावणीच्या प्रतीक्षेतली भातरोपं, किती पाहू अन किती नको. गावात पोचेपर्यंत पाऊस चिंब करुन टाकतो. ओलेत्या अंगानेच गावाबाहेर शिवाराच्या वाटेवर एका खोपटात टेकायचं. जास्तीचं सामान तिथेच सोडायचं आणि गरजेपुरत्या वस्तू बांधून, बिनदुधाचा कोरा वाफाळता चहा घेऊन तरतरी आली की सोबतीला एखादा गावातला सडा गडी घ्यायचा आणि त्याच्याशी पाऊसपाण्याच्या गप्पा करत रिमझिम पावसातच गडाची वाट चालू लागायची. सभोवतालची खाचरं पाण्यानं तुडुंब भरलेली, त्या पाण्याला कुठून कुठून बांध फोडून वाट करुन दिलेली. भातरोपे काढणीला आलेली. काही ठिकाणी रोपे काढणारे भलरी दादा. त्यांना रामराम घालत बांधांवरुन उड्या मारत पुढे निघातचे. पायथ्याची एखादी नदी, ओढे, गुडघा-गुडघा पाण्यातून एकमेकांचे हात धरुन धडधडत्या हृदयाने ओलांडायचे आणि चढाला लागायचं. पहिली धाप लागलेली असते, नशिबाने पावसामुळे घामापासून सुटका असते. थोडाफार दम टाकत पहिल्या पठारावर जरा टेकायचं. भिजलेला ब्रेड-बटर, ब्रेड चटणी पोटात ढकलायची आणि पुढली वाट चालू लागायची.

अर्ध्याहून दिवस अर्धा संपतो तसा मुक्कामाची गुहा आलेली असते. खूप सारा निवांत वेळ शिल्लक असतो. इंग्रजीत "me time" म्हणतात तो हाच. खास ‘स्व’ला शोधण्याची ही वेळ. ओले कपडे बदलून ठेवणीतल्या कोरडे कपड्यांची पिशवी बाहेर येते. ओलसर गुहेतही त्यातल्या त्यात  कोरडी जागा बघून पथारी टाकली जाते. ट्रेकच्या गप्पा सुरु होतात. त्यासोबत खास आठवणीने आणलेले आले ठेचून चहाच्या आधणात टाकले जाते. दूधपावडर वगैरे टाकून फर्मास चहा बनतो. टपरीच्या कटिंगची सवय असली तरी हा आजचा चहा मात्र फुल्ल ग्लासभर हवा असतो. गरम ग्लासने सावकाशीने हात शेकत चांगला अर्धा पाऊण तास सोबत्यांच्या गप्पांचा फड रंगतो. तोवर बाहेर अनपेक्षितपणे पाऊस थांबलेला, आकाश निवळलेले, थोडेफार धुकटं हटून आसपासच्या परिसराचे भान यायला लागते. अशाच निवळलेल्या वातावरनात कायमच ओळखीच्या असलेल्या गडाची फेरी करुन घ्यायची आणि अंधारायच्या आत पुन्हा गुहेत परतायचे. वाटाड्याने कुठूनशी कोरडी लाकडे आणलेली असतात. शेकोटीच्या धुरासोबत पुन्हा गप्पा रंगतात, त्यातच एखाद-दुसरा पापड भाजून बाजूला केलेल्या सूपच्या वाडग्यासोबत एंजॉय करायचा. रात्र पडते तसा वाटाड्या पुन्हा बाहेर पावसात जाऊन बॅटरीच्या प्रकाशात कुठूनसे काही खेकडे पकडून आणतो. व्हेज पब्लिकसाठी फक्तच बटाटा खिचडी आणि बाकी पाप्यांसाठी खेकड्याचा रस्सा असा फर्मास बेत शिजतो. वाफाळती खिचडी आणि सोबतचा रस्सा तंद्री लावून टाकण्यास पुरेसा असतो.

रात्री सगळी आवराआवर होऊन ऊबदार स्लीपिंग बॅगच्या आडून पुन्हा गप्पा रंगतात. अरे अमुक अमुक ट्रेक कसला खतरी आहे, अरे त्या तमक्या गुहा पाहिल्यास का, अरे आपली अमुक अमुक घाटवाट राहिली आहे, अरे इतिहासात अमके अमके काही संदर्भ आहेत, तमुक तमुक हेमाडपंथी मंदिर फार सुंदर आहे... एक ना अनेक विषय. बाहेर पावसाने आता जोर धरलेला असतो, बेडकांची गाणी सुरु झालेली. अशातच झोप लागून जाते आणि पुन्हा इहलोकातल्या स्वप्नांच्या दुनियेतून आपण भासमान स्वप्नांच्या दुनियेत शिरतो. पहाटवार्‍यात गारठ्याने झोप चाळवते, बाहेर पावसाची रिपरिप चालूच, मनात एक ना अनेक विचार, काही आयुष्यातल्या भरारीची स्वप्ने, त्या सगळ्यांसाठी बांधून घेतलेल्या ऊर्जेच्या अस्तित्त्वाची जाणीव... आणि त्या सर्वांना सामावून घेऊन पावसातही स्थितप्रज्ञ असा सह्याद्री... हा अनुभवच फार सुंदर असतो. अगदी कायम हवाहवासा वाटणारा.

उजाडते तसे सकाळचा पुन्हा एक चहाचा राउंड होतो, नाश्त्याला कोरडा खाऊ पुरतो, आवराआवर होते आणि उतरणीला लागतो. दुपार होईतो पायथ्याला पोचतो. मग पुन्हा वाटाड्याच्या खोपटावर ओले कपडे बदलून पिठलंभात ओरपायचा. त्याच्या पोराबाळांना खाऊ आणि आणलेली वह्या-पुस्तकं-पेन्सिली देऊन टाकायची, त्यांच्या डोळ्यांतली चमक बघून दोन दिवसांत कमावलेल्या ऊर्जेला इग्नाईट केलं की आपण पुन्हा जगरहाटीची आव्हानं नव्याने स्विकारण्यास तयार! मग परतीच्या एसटीत बसलो तरी मन मात्र मागेच रेंगाळत राहतं... त्या पठारावर फिरतं, त्या गुहेत विसावतं, धबधब्यांसवे कड्यावरुन झेपावतं, ढगांसारखं डोंगरांवरुन फिरुन येतं, खोपटातल्या पोरांसोबत हुंदडतं, आणि त्यांच्या डोळ्यांसारखं निरागस होतं. मग त्याला चिकटलेली अनेक व्यावहारिकतेची जळमटं निघून गेलेली असतात. पुढल्या ट्रेकपर्यंत शहरी जगण्याला नक्कीच एक नवा अर्थ गवसलेला असतो.

"सह्याद्री" माझा कालातीत गुरु. जगावेगळा शिक्षक. या गुरुने मला विराट अजस्त्र कड्यांमधून एक शाळा चालवली. धबाबा कोसळणारे जलप्रपात, घनदाट निबीड अरण्ये, निसरड्या रानवाटा, शीळ घालणारा वारा, रक्तपिपासू जळवा, अवखळ निर्झर, श्वापदांची भीती, निरभ्र आकाशातला चांदण्यांचा खेळ अशा अनेक गोष्टींमधून जीवनाचे एक तत्त्वज्ञान शिकवले. ते मला तथाकथित पारंपारिक शाळेत कदाचित कधीच मिळाले नसते.
या माझ्या गुरुला शिक्षक दिनानिमित्त वंदन.

फोटोवर क्लिक करुन मोठा करुन पाहता येईल. वॉलपेपर म्हणून वापरण्यास हरकत नाही. व्यावसायिक कारणांसाठी वापरण्यास प्रतिबंध. सर्वाधिकार सुरक्षित.

वाचण्याजोगे आणखी काही:
मी भटकंती का करतो?
ट्रेकर्सचे वाक्प्रचार.
पदरगडः एक भैसटलेला ट्रेक

शनिवारी ताम्हिणी घाटात जवळपास आख्खा दिवस घालवल्यावर खरेतर मी रविवारी घरी राहणे अपेक्षित होते. म्हणजे मी तरी तशीच तयारी केली होती. पण संध्याकाळी ध्रुवला भेटलो तेव्हा त्याने एक प्रस्ताव ठेवला. भीमाशंकरजवळचा पदरगड म्हणजे ’कलावंतिणीचा महाल’. वर सांगितले की तोरणा एवढा आहे चढायला. झाले... माझा निग्रह ढळलाच. जरी मी त्याला तोंडावर सांगितले की रात्री उशिरापर्यंत सांगेन तरी माझे मन मात्र केव्हाच रविवारच्या कामांची सोय लावण्याचा विचार करू लागले. जी काही कामे होती (घरातले इंटिरियर आणि तत्सम) ती त्याच रात्री मार्गी लावली आणि ध्रुवला कन्फर्मेशन मेसेज टाकून मोकळा झालो.

भल्या पहाटे ४:३० ला ध्रुवच्या घरी पोचायचे होते. म्हणजे मी घर ४:०० वाजताच सोडले. तिथून निघालो आणि गाडी सगळ्या गड्यांना पिक अप केले. नविन भटक्या मित्रांची ओळख परेड झाली. मी, ध्रुव मुळ्ये उर्फ धुरड्या, सिद्धार्थ जोशी उर्फ सिड उर्फ ज्यो, दिलीप उर्फ डीडी आणि किणी असे एकूण पाच लोक होते. सकाळच्या चहाशिवाय तर डोकी आणि गाडी चालणार नव्हती. त्यात ’सिड’ला जेवाय-जेवाय करायचे होते. वर त्याने चार पराठे खाऊन दाखवले तर पूर्ण बिल आणि येण्या-जाण्याचा खर्च देणारे पुण्यातले हमजेखान चौकातले ’शाहजी पराठा हाऊस’ ची कहाणी ऐकवली. आणि मग आमची पण भूक जागृत झाली. पहाटे हमखास खायला मिळणारे ठिकाण म्हणजे युनिव्हर्सिटी सर्कल. तिथे वाफाळणारे उप्पीट आणि वर गरम चहा... वा... याला म्हणतात दिवसाची चांगली सुरुवात!!!

एकदा पोट शांत केले की मग डोके आणि गाडी पळायला लागली. धुरड्याने गाडी नाशिक हायवेवर बुंगवायला सुरुवात केली. झकास गप्पांचे फड रंगले. एकेकाची खेचायला सुरुवात झाली. आधीचे ट्रेक्स, पुढचे बेत, मग केलेल्या ट्रेक्सचे भन्नाट अनुभव, मधेच कुणाला तरी आलेल्या कुरियर वरुन खेचणे असे करत आम्ही मंचर वरुन डावीकडे वळून भीमाशंकराच्या रस्त्याला लागलो. रोड लहान झाला तरी विशेष गर्दी नव्हती. दुतर्फा बहारदार हिरवळ आणि या ऋतूत फुलणाऱ्या फुलांची रेलचेल. सकाळची प्रसन्न हवा आणि अवती भोवती सह्यद्रीच्या डोंगररांगा (टिपिकल नाशिक स्टाईलचे पार्किंग केलेले डोंगर)... लईच भारी मूड जमला होता. त्यात मधेमधे नविन नविन पक्षी दर्शन देऊन आम्हाला कॅमेरा आणि लेन्सशी खेळ करायला भाग पाडत होते. पण तसेच रिझल्टही बरे मिळत होते.



साधारण ८:३० वाजता आम्ही भीमाशंकरला पोचलो. दर्शन आणि मिसळपाव खाऊन सव्वानऊला भीमाशंकरची रेंज उतरायला चालू केली. पदरगडाला जाण्यासाठी भीमाशंकरची रांग उतरुन खाली पदराच्या वाडीत जावे लागते. गणेश घाट, शिडी घाट मार्गे भीमाशंकरला खालून खांडसहून चढून येणारे ट्रेकर्स याच गावातून वर येतात. वरून ती वाडी आणि तिथली घरे मुंगीएवढे दिसत होते. डीडी तर म्हणाला की हे खूपच जास्त हेक्टिक होणार आहे. अर्धा पर्वत उतरून गेल्यावर एक वळसा घालून आपण एका मोकळ्या दरीच्या समोर येतो. तिथूनच पुढे आडवा ट्रॅव्हर्स मारून एका पाणवठ्याशी पोचतो. आणि मग पदरगड काय चीज आहे ते समोर येते. अगदी मळलेली पायवाट आहे. त्यामुळे इथे चुकण्याची शक्यता शून्य. तीच वाट पुढे खाली गावाशी उतरते. एकदोन झोपड्या उभारलेल्या आहेत, जिथे चहा, ताक अशी बेश्ट सोय होते. पुढे त्या वाडीला उजवीकडे ठेवून, नागफणी पॉइंटच्या बरोबर खालून जंगलातून वाट काढत दोनेक किलोमीटर चालले की पदरगड सामोरा येतो. त्याला प्रदक्षिणा घालून त्याच्या मागच्या बाजूने जंगलातून वाट काढतच त्याला बिलगावे लागते. अर्थातच माहितगार वाटाड्या अत्यावश्यक आहे.

आमचा ज्यो म्हणजे गिर्यारोहणातले आमचे सर. हिमालयात जाऊन माउंटेनियरिंगचा बेसिक कोर्स करून आलेले. त्यामुळे तोच वादातीत लीडर होता. त्याच्या मागोमाग आम्ही ११:१५ वाजता वाडीत उतरलो. ताक-चहा होऊन फ्रेश झालो. एक वाटाड्या घेतला. फक्त शर्ट, गुंडाळलेला टॉवेल, पायात स्लीपर आणि एक काठी असे 'ट्रेकिंग गियर' (?) असलेले काका होते ते... गणपत काका. त्यांच्या गतीने चालताना आमची चांगलीच दमछाक होत होती. पण डीडीला जोश चढला होता. काहीही करून एक वाजता पदरगड गाठायचा त्याचा निश्चय होता. तसाच भराभरा तो चालतही होता. एके ठिकाणी झऱ्याचे थंडगार पाणी पिऊन आम्ही एका पठारावर आलो. तिथून समोर अर्धा डझन धबधबे आणि शिडी घाट दिसत होता. काही खांडसहून येणारे वीर घाट चढत होते. डावीकडे पदरगड सामोरा आला होता. दूरवरूनही त्याची गुहा स्पष्ट दिसत होती. आम्हांला तिथे पोचायचे होते. दृश्य एकदम स्फूर्तिदायी आव्हान देणारे. मग आम्ही भरभर पुढे निघालो.

आता खांडसहून येणारी वाट सोडून आम्ही पुन्हा डावीकडे वळलो. प्रदक्षिणा अर्धी झाली होती. अजून थोडे अंतर चालून निबीड जंगलात शिरायचे होते. साडेबाराच्या सुमारास आम्ही दाट अरण्यात घुसलो. गच्च झाडीतून वाट कढत काका पुढे आणि आम्ही मागे चाललो होतो. अंगाला झाडे घासून ओरखडे उमटत होते. आता सपाट जमीन संपून खडी चढण लागली. निसरडी चढण आणि दाट गवत यांनी काम आणखी अवघड केले होते. मला आणि सिड’ला कमी वजनाचा फ़ायदा होत होता. लहान लहान झुडपांचा आधार पण पुरेसा होता. पण बाकी मंडळी शर्थ करून वर येत होती. प्रत्येक पाच फुटांवर एक फूट खाली घसरण्याचा कार्यक्रम चालला होता. अर्ध्या तासात एका लहान कातळाला वळसा घालून आम्ही एक अरुंद खिंदीत येऊन पोचलो. एका वेळी एका व्यक्तीला कसेबसे रहता येइल एवढीच जागा होती तिकडे. लहानसे भुयार दुसऱ्या बाजूने वर आले होते. आम्हांला गणपत काकांनी सांगितले की ती दुसऱ्या बाजूने येणरी अवघड वाट होती. इथून पुढे आता फ़ार काळजीपूर्वक चढाई करावी लागणार होती. समोर ७०-८० अंशाची २० फूत उंच खडी कातळभिंत होती. एकही चूक करायला जागा नव्हती.

डीडी’ने सांगितले मला चढायला जमेल पण उतरणे अवघड होइल. मग उगाच बाकीच्यांना अजून त्रास होण्यापेक्षा मे इथेच थांबतो. आपल्या मर्यादा ओळखून वागणारे असे खरे ट्रेकर्सच ट्रेक यशस्वी करत असतात. (आणि मर्यादा न ओळखणारे ट्रेकचा बट्ट्याबोळ). या निर्णयाबद्दल डीडीचे अभिनंदन करून आणि त्याच्यासाठी पाण्याची बाटली ठेवून आम्ही कड्याला भिडलो. ठिसूळ झालेल्या खडकामुळे काही होल्ड्स धोकादायक बनले होते. त्याचा अंदाज घेत तो रॉक पॅच पार केला आणि एका रिजला लहानसा ट्रॅव्हर्स मारून वर निघालो. वर कही अंतर चलून गेल्यावर पुन्हा कडा उजव्या हाताला घालून, चालत राहिलो.

पुन्हा एक अति अरुंद बेचके आले. पण हे जरा जास्त अवघड होते. शेवाळलेले खडक, पाय ठेवायला होल्ड नाही आणि हात धरुन ग्रिप घ्यायला निसटणारे दगड. त्यातल्या त्यात आधार म्हणून एक पक्के झाड उगवले होते. मे झाडाखालून त्या बेचक्यात घुसून वर चढण्याचा प्रयत्न केला. पण तसे करताना हात धरलेला एक साधारण १५ किलोचा दगड निसटून हातावर आला. तो सोडून द्यावा तर खाली आमचेच सवंगडी होते, त्यांन धोका होता. कसाबसा तो बराच वेळ धरून ठेवला आणि सगळ्यांन सावध करुन तो सावकाश सोडला. पण त्यात थोडे मनगट दुखावले. आता घाई करणे गरजेचे होते. मी दोन्ही हात कोपरावर टेकून जोर देऊन पाठीच्या आधारे वर सरकण्याचा प्रयत्न केला. पण काही जमले नाही. मग ध्रुव झाडावरुन जाऊन मग कोरड्या खडकावरुन बेचक्याच्या वर पोचला. एकएक करत मग सगळे वर आले. आता तर सरळ-सरळ खोदीव पायऱ्या होत्या. पण त्यानंतर खूप गवत माजले होते. ते काठीने झोडपत रस्ता कढत आम्ही चाललो होतो. एक पाण्याचे टाके दिसले. आमची चाहूल लागून चार फुटी घोरपड (Monitor Lizard) पाण्यातून निघून डोळ्याचे पाते लवते न लवते तोच गवतात दिसेनाशी झाली. माथ्यावर एक उघड्यावर मंदिर आहे भैरवनाथाचे. दर्शन घेऊन पुढे झालो. एरवी उजाड असलेला माळ छातीएवढ्या गवताने लादला गेला होता. आम्हाला त्या गुहेपर्यंत जायचे होते.


वाटेत दोन पाण्याची टाकी लगली. त्याच्या काठावरुन पुढे जायचे होते. पण एका बाजूला टाके आणि एका बाजूल चार-पाचशे फूट दरी. फार सावधानतेने जावे लागते. शेवटी एकदाची ति गुहा आली. आणि थोडे हायसे वाटले. तिथे पोचताच क्षणी जमिनीवर अक्षरश: लोळण घेतली. चौघेही फार दमलो होतो. पण दुर्दम्य आत्मविश्वास, टीमवर्क आणि सह्याद्रीची ओढ इथपर्यंत घेऊन आली होती. ज्यो आमचा राजेश खन्ना बनला होता. त्याने हार्मोनिकावर काही धून वाजवल्या आणि नंतर आम्ही सर्वांनी त्या दरीत शिवगर्जना घुमवली....

"प्रौढप्रताप पुरंधर... क्षत्रिय कुलवतंस... गोब्राम्हणप्रतिपालक, सिंहासनाधीश्वर... राजाधिराज... छत्रपती शिवाजी महाराज.... की जय!!!

जय शिवाजी, जय भवानी!!!
जय भवानी, जय शिवाजी!!!
जय शिवाजी, जय भवानी!!!
जय भवानी, जय शिवाजी!!!"
आता डीडी एकटा बसला असेल आणि आम्ही लवकर गेलो नाही तर घाबरुन जाइल म्हणून आम्ही झपझप परत फिरलो. १५ मिनिटांत पोचलो. तो थोडा वानरांच्या आवाजाने दचकला होताच. दचकणारच न त्या तशा जंगलात? आभाळ भरुन आले होते. पावसाची शक्यता होती. त्याच्या आधी आम्हाला पदरवाडीत तरी पोचणे गरजेचे होते. मग आम्ही उतरायची वाट धरली. उतरणे पण अवघडच होते. पाय घसरण्याची आता सवय झाली होती. ध्रुव, किणी आणि डीडी 'ग्रास स्किइंग' करत उतरत होते. कसेबसे खाली पोचलो आणि पदरवाडीची वाट कापु लागलो. पोचायला ४ वाजले. अजुन कमीत कमी २ तासांची चढण होती भीमाशंकरपर्यंत. तिथे बरोबरचे खाऊन घेतले. आता पाय आणि गुडघे बोलायला लागले होते. अर्धा तास विश्रांती घेऊन आम्ही चढाई सुरु केली. पण आता उभी चढण जीवावर आली होती. प्रत्येक ५०-१०० पावलांवर बसावे लागत होते. सगळ्यांचीच ’लागली’ होती- वाट. मध्येच ध्रुवला आम्ही काही तरी पदरगडावर परत जाऊन दाखव, किंवा एकाला उचलून भीमाशंकरला पोचव अशा अशक्य पैजा लावून 600mm, 800mm लेन्स देण्याचे कबूल करत होतो. पण त्याने चांगला चान्स सोडला. काहीच केले नाही. सूर्यनारायण आपला दिवसाचा प्रवास संपवीत नभांगण रंगीत करून निघाले होते. त्या पार्श्वभूमीवर सह्याद्री अंगाखांद्यावर ढगाचे पुंजके नाचवत होता. पाठीमागे पदरगड त्या संधीप्रकाशात न्हाऊन निघाला होता.




शेवटी अंधार पडता पडता पूर्णपणे थकलेले जवान संध्याकाळी ७:०० वाजता भीमाशंकरला पोचलो. भूक मेली होती, लगेच खाणे योग्यही नव्हते, म्हणून चहा आणि सगळ्यात मिळून एक Chilled भजी घेऊन आम्ही स्वतःला ड्रायक्लीन करुन गाडीत बसलो. डीडी’च्या डिओचा खुप उपयोग झाला :-)

सगळ्या ट्रेक्स मधल्या रथी-महरथी आणि अतिरथींनी मान्य केले की आजचा साडेनऊ तासांचा ट्रेक आतापर्यंतच्या ट्रेक्सपेक्षा ’जरासा’ अवघड होता. पण नशीब पाऊस आला नव्हता. नाहीतर आपले हाल कुत्र्याने खाल्ले नसते.

तोरणा एवढा आहे चढायला? नाही... तोरणाच्या फक्त तिप्पट आहे...!!!

येताना किणीने कुठली कार घ्यावी यावर वाद-विवाद सत्र झडले. त्याचे रुपांतर मग Financial Planning session मधे झाले. पण सिड आणि माझे एकमत होते, जी गाडी पदरगडावर जाईल तीच गाडी भारी. ज्यो मधेच आम्हाला ट्रेक मधे नॉट आऊट राहणे म्हणजे काय याचे मौलिक विचार देत होता. मंचरला पोटाची आग रात्री ९:०० वाजता विझवली. आणि परत गाडी पुण्याकडे बुंगवली.

पुण्यात पोचल्यावर गाडीतून उतरताना पण मी सूचना देत होतो, हा आता पाय खालच्या होल्ड वर ठेव... पक्का बसला..? मग हात सोड... हा आता उतरलाच... बास झालंच...!!!

ज्यो’च्या भाषेत मी भैसटलोय... खरंय पण, रांगड्या सह्यद्रीच्या प्रेमाने आम्ही सगळेच भैसटलोय...!!!

Fact file:

Name: Padargad Fort aka Kalavantinicha Mahal

In Bhimashankar Ranges of Sahyadri.

Difficulty Level: Medium to Ddifficult.

Base village: Padarachi Waadi.

Route: Pune-Nashik Road-Manchar-Bhimashankar-Trek down in the valley to Padarachi Waadi and climb to Padargad.

OR Mumbai-Karjat-Khandas-Ganesh Ghat-Padarachi Waadi-Padargad

Distance: around 120km from Pune.

Tips: tips: Avoid during rainy season. Carry own food after Padarachi Waadi. Have proper guide from the village. Do not attempt without guide because of dense forest.

Stay: Can be done in Bhimashankar or Padarachi Waadi

Surrounding: Peth Fort aka Kothaligad, Bhimashankar sanctuary.

मागल्या वेळी पाच जणांना ढाकोबाने हुलकावणी दिली होती. मागच्या आठवड्यात कळसूबाई ट्रेक करुन ट्रेकिंगमध्ये (so called) graduation झाले. लगेच दुसर्‍या दिवशी मी एकट्याने मल्हारगडचा बालवाडीचा धडा पण गिरवला. पण राहिलेला ढाकोबा खुणावत होता. मग या वेळी पुन्हा पाच लो़क निघालो. तीन गडी नवीन होते या खेपेला. देव, सम्यक आणि सुमीत यांचा समान दुवा म्हणजे ते मला ओळखत होते. आणि अमित फक्त सम्यकला. पण भटकंतीची हौस (खाज म्हणा हवं तर) ह सगळ्यांमध्ये समान दुवा. फोनाफोनी करुन प्लॅन फिक्स केला.



काहीही ओळख नसताना देव फक्त एका फोन नंबरवरुन अमितला शिवाजीनगरहून पिक करून घेउन आला. (याल म्हणतात टीमवर्क). भोसरी चौकात सगळे वेळेवर भेटलो आणि एक चहा मारुन "वेडात वीर दौडले पाच". रस्ता माहीत नसण्याचा प्रश्नच नव्हता. पंधरा दिवसांपूर्वीच तर येउन गेलो होतो. पुन्हा एकदा अंबोलीला पोचल्यावर सह्याद्री आणि धबधबे यांनी भुरळ घातली. कॅमेराचा क्लिकक्लिकाट सुरु झाला. आणि नंतर साडेदहाला चढाई सुरु केली. साधारण तासाभराची खडी चढण होती. अशातच जोरदार पाऊस सुरु झला. सगळा रस्ता निसरडा झाला होता, पाय सटकत होते. चालता चालता कही उपयोगी बुटांच्या ब्रॅँडसची चर्चा पण झडली. एक तासानंतर दोन टप्प्यात कोसळणारा धबधबा दिसला. पण इथे न थांबता पुढे सरकलो. थोडे आणखी चधून गेल्यावर एक प्रचंड मोठी गुहा दिसली. गुहा तरी बाहेरुन किती सुंदर. डोन डोंगरांच्या बेचक्यात लपलेली, अर्धचंद्राकार, कमीत कमी ७०-८० फूटांचा घेर, ५० लोकांना रात्रीचा सहज निवारा होइल अशी, आणि मधोमध तोंडावरुन कोसळणारा प्रचंड जलप्रपात. आतमध्ये मात्र अस्वच्छ होती. तिथे थोडावेळ काढून पुढे निघालो.



एका पठारावर पोचलो. एक लहान तलाव लागला. तिथे बरोबर आणलेले खाऊन घेतले आणि पुढे चाल केली. एका लहान टेकडीला वळसा घालून तिच्या मागे गेलो आणि दाट जंगलातून वाट काढून वर सरकलो.



माथ्यावर पोचलो तर काहीच अंदाज येत नव्हता. सर्वोच्च पतळीवर असल्या सारखे वाटत तर होते, पण इंटरनेट वर वाचलेले ढाकोबाचे मंदिर कुठेच दिसत नव्हते. मग पुन्हा दुसर्‍या वाटेने खालती उतरुन अंदाज घ्यायचे ठरवले. जाताना एक मामा भेटले. त्यांना ढाकोबाची आणि कोकणच्या बाजूच्या कड्याची वाट विचारली. आणि त्यानुसार चालत राहिलो. अर्धा तास पायपीट केल्यावर एका कड्याच्या edge वर पोचलो. पूर्ण ढग आणि धुक्यामुळे काहीच दिसत नव्हते. दिसत होता तो फक्त कड्यावरुन धुक्याचा समुद्र. याचा दुसरा अर्थ होता की पुढे रस्ता नाही. रस्ता पूर्ण चुकला असल्याची जाणीव झाली. मग मोबाइलच्या GPS ने ती पोजिशन मार्क केली. म्हणजे पुन्हा त्या दिशेला चुकून जाऊ नये म्हणून.



आता खूप भूक लागली होती. माघारी फिरलो. पुन्हा एका मळलेल्या पायवाटेने उलट निघालो. हेतू हा की ज्या डोंगराला वळसा घालून गेलो होतो तो उलट फिरून त्या तलावाजवळ पोचावे. चालुन चालुन आता कंटाळा आला होता. पुन्हा एकदा जंगलातून वाट काढत एका पठारावर पोचलो. वातावरण जरा नितळले. ढग हटले आणि पायथ्याचा गाव दिसू लागला. दूर valley मधे एक जलाशय पण दिसला. पण तो अंबोलीचा तलाव नव्हताच. आता मात्र खूप कष्ट करुन रस्ता शोधावा लगणार हे नक्की होते. म्हणजे ती valley अंबोलीची नव्हती. पुन्हा एकदा GPS markingकेले आणि backtracking सुरु केले.



एव्हाना ढाकोबाच्या डोंगराला दोन उलट-सुलट प्रदक्षिणा झाल्या होत्या. पोटातल्या ओरडणाऱ्या कावळ्यांचे पुन्हा एकदा हत्ती झाले होते. बरोबरचे सगळे खायचे कधीच संपले होते. पुन्हा अर्धा तास पायपीट केली आणि मग थोडे ढग क्लिअर झाले. सहज गप्पा मारता मारता मागे पाहिले तर एक झोपडीवजा मंदिर दिसले. हेच ते ढाकोबाचे मंदिर.







तिथे मग एक गुराखी काका पण भेटले, आणि त्यंनी रस्ता संगितला. आणि तो रस्ता आम्ही चाललो होतो त्याच्या बरोबर उलट दिशेला होता. म्हणजे ती भेट झाली नसती तर आम्ही नक्की अंधार होइपर्यंत भटकत राहिलो असतो. त्यांनी सांगितलेल्या रस्त्यावरुन तास भर चालल्यावर एकदाचा तो तलाव दिसला.



आणि मग तिथून खाली वाटचाल सुरू केली. येताना दोन टप्प्यात असलेला धबधब्याचे काही फोटो घेतले. तासाभरात खाली पोचलो. गाड्या काढून सुरू केल्या. सर्वात जवळचे हॉटेल किंवा दुकान असलेले गाव म्हणजे आपटाळे 14km दूर होते. पोचायला अर्धा तास लागला. एकमेव हॉटेल सापडले. सकाळी केलेली भजी अजुनही एका ताटात लोळत होती. गरम करुन द्यायला पण मालक तयार नव्हता. मग बिस्कीटे, भेळ, चहा असा बेत जमवला. तेवढाच पोटाला आधार.



नंतर सम्यक आणि अमित दुसर्‍या दिवशीच्या जीवधन ट्रेकसाठी नाणेघाटाकडे रवाना झाले आणि आम्ही तिघे पुण्याकडे, पुढच्या भटकंतीचे प्लॅन्स डिस्कस करत.

Fact file:

Name of the peak: Dhakoba.

Highest peak in the Ane-Malshej ridge.

Base village: Amboli, Tal-Junnar, Dist-Pune.

Route: Pune-Junnar-Apatale-Amboli

OR Mumbai-Kalyan-Malshej Ghat-Junnar-Apatale-Amboli (motorable road).

Distance: around 120km from Pune.

Tips: Carry enough food and water (in non-monsoon days). Avoid rainy season because of heavy fog atop.

Stay: Can be done in Dhakoba temple atop or in Amboli village. Cave not suitable for stay.

Surrounding: Darya Ghat, Durg fort, Chavand, Naneghat, Jivdhan, Kukdeshwar, Shivneri.

शुक्रवारच्या रात्रीचे साडेबारा झालेत. म्हणजे शनिवार लागलाय तसा. बस शिवाजीनगरवरुन निघून नाशिक फाट्याला पोचलीये. एक-दोन लोक आणखी गाडीमध्ये चढले (आणि माझा शेवटच्या सीटवर जाऊन झोपण्याचा बेत फसला). कंडक्टर उगाचच टिक-टिक करतोय. सुट्ट्या पैशांवरून वाद चालू केला होता, पण आवरता घेतला.



कळसूबाई शिखर सर करायचा खूप दिवसांपसून मानस होता. पण योग जुळून येत नव्हता. शेवटी एकदाचे मीच ठरवून सगळ्यांना मेल केली. काही लगेच तयार झाले. काही ऐन वेळी गळाले. काहींनी शेवट्पर्यंत जमवण्याचा प्रयत्न केला. पण या रिसेशनच्या पिरीयडमध्ये आले कंपनीच्या मना, बिचाऱ्या मित्राचे काही चालेना. शेवटी चार लोक ’लॉक किया जाय’ असे म्हणाले. वैभव, संदीप, गणेश असे सगळे रांगडे कोल्हापुरी ’नादखुळा’ स्टाईल गडी आणि त्यात पुणेरी मी. पण सगळे एकजात डाय हार्ड सह्याद्रीचे फॅन. गूगल वरुन माहिती काढली. रात्री उशिराच्या बसने संगमनेर आणि तिथून पहिल्या बसने पायथ्याचे गाव, बारी गाठायचे नक्की झाले. एसटीच्या वेबसाईटचा बराच उपयोग झाला (होय, ST, ज्याला तुम्ही-आम्ही लाल डब्बा म्हणतो, हाय-टेक झालाय आता).



राजगुरुनगर ओलांडून पुढे आलोय आता. चार-पदरी रस्ता संपलाय. आता दुपदरी रस्त्यावर वेग कमी होईल. तेवढेच आम्ही संगमनेरला थोडे उशिरा पोचू. म्हणजे स्टॅंडवर रात्र जास्त काढवी लागणार नाही. डोळ्यांवर पेंग आलीये. रस्ता खराब असल्यामुळे टाईप करायला पण कसरत करावी लागतेय. त्यामुळे आता बाकी ब्लॉग परत कधीतरी लिहीन.



च्यायला, ड्रायव्हर काका जरा जास्तच जोरात आले वाटते. पहाटेचे तीन वाजलेत आणि आम्ही संगमनेर स्टॅंड वर पोचलोय. पहिले काम केले ते कसाऱ्याला जाणाऱ्या गाडीचे वेळापत्रक पाहिले. साडेसहाला पहिली गाडी. म्हणजे तब्बल साडेतीन तास काढायचेत. एका चहा च्या टपरीवर पायधूळ झाडून झाली (चहा अगदीच फुळकवणी होता). पण अजुनही तीन तास शिल्लक आहेतच. आत थोड झोपायचा प्रयत्न करतो. पण च्यायला, पलीकडे त्या दोन पोरांना मोबाईलच्या सगळ्या रिंगटोन ऐकायची खाज आलीये या वेळी. पण डुलकी लागेलसे वाटतय.



चार वाजत नाहीत तोच स्टॅंड वर कोलाहल सुरू झालाय. परत एक चहाचा हप्ता झालाय. लेटेस्ट माहितीवरुन आता सहा वाजता बस आहे असे समजले. पेपरवले, सामूहिक दंतमंजन करनारे १५-२० बिहारी मजुरांचे टोळके आदींनी सकाळ झाल्याची खात्री करुन दिली.



एकदाची कसारा बस आली. जागा तर मिळणारच ना. एवढ्या सकाळी सकाळी कोण जातय कडमडायला. कंडक्टरला ’बारी’ हे स्टॉप चे नाव सांगताच त्याने ’हे आणखी काही वेडे आलेले दिसतात’ अशा नजरेने पाहिले. हिरव्या शेतांच्या मधून जाणाऱ्या भन्नाट रस्त्याने लाल डब्बा धावू लागलाय. आमची मंडळी निसर्गसौंदर्य न्याहाळण्यात मग्न होऊन गेलेली दिसतात. जसजसा रस्ता मागे पडत गेला तशी सह्याद्रीची ऊंची वाढत गेली. ऊसाची शिवारे जाऊन भातखाचरे दिसू लागली. हवेत गारठा वाढला. आकाशात कुंद ढगांची दाटी दिसते आहे. काही पावसाच्या सरी पण पडून गेलेल्या दिसतायत. बसमधून दिसलेले एक गाव, दर्याची वाडी, मला विशेष आवडले. तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेलं, पायथ्याला ग्रीन कार्पेटवाली भाताची खाचरं, कड्यांवरुन कोसळणारे पाच-पंचवीस धबधबे, कुणाला आवडणार नाही?



अकोले, राजूर, भंडारदरा करत शेवटी एकदाचा कंटाळवाणा (बसून बसून कंटाळा येतो ना...) प्रवास संपला आणि चार वेडे बारी या गावात उतरलोय. सर्वत्र सह्याद्रीच्या अंगाखांद्यावर जरीचा हिरवा शालू नेसवावा तसा भास होत होता. अवखळ लहान निर्झर आणि मोठे धबधबे यांनी जणू त्यावर वेलबुट्टी कढली आहे. मन अगदी प्रसन्न झालय. मी सोडून बाकी मंडलींनी shortpants चढवल्या. शेतांच्या कडेकडेने घुमवलेल्या डांबरी सडके वरुन आम्ही रस्ता तुडवत गावाच्या दिशेने चालू लागलो. गावात जण्याआधीच एक सदगृहस्थ भेटले ज्यांनी आमची चहा आणि नाश्त्याची सोय केली. मग तिथेच दुपारच्या जेवणाची ऑर्डर देवून आम्ही शिखर चढायला सुरुवात केली.



सुरवातीला एक ओढा लागला. गुढग्याइतके ते पाणी ओलांडून आम्ही पुढे निघालो. थोडे अंतर चढून गेल्यावर उजव्या हाताला एक मंदिर पाहिलेत? हेच ते कळसूबाईचे मंदिर. सामान्य (की आळशी?) भक्तांसाठीच जणू ती खाली येऊन राहिली असावी. मी किंवा संदीप लीड घेउन पुढे वाटचाल करतोय. एक शिलेदार, गणेश थोडा थकलाय. वैभवला त्याला घेऊन यायचे काम दिलय. आम्ही वरुन कम ऑन गणा, गणपती, गजानन, गणपा असे काहीबाही बोलून त्याचा उत्साह वढवतोय. पण या गड्याचे मला विशेष कौतुक वाटतंय की हा एकदाही अजून तुम्ही जा, मी बसतो असे म्हणाला नाही. म्हणजे तो पक्का प्रयत्नवादी आहे याची खात्री पटली.



चढण संपली की एक लहान पठार आले. इथे काही वेळ थांबलो, पाणी, दीर्घ श्वास झाले. इथेच shortpant वाल्यांना कसल्या तरी मच्छरांसारख्या लहान कीड्यांनी छळले. चावलेल्या जागी चांगले लाल झाले होते. पण काळजीचे कारण नाही. किरकोळ होते. लवकरच तिथून उठलो मग. आणि मग तिथला स्पेशल शिडी सिलसिला सुरू होतो. पावसाने थोडे काम अवघड केलय खरे इथे. पाय जपून टाकावा लाग्तोय, सटकला तर कपालामोक्षच, किमान दोन दातांची तर आहुती नक्कीच. काही शिड्या दगडी पायऱ्या लोखंडी रेलिंग अशा आहेत तर काही पूर्ण लोखंदी २ इंची angle मध्ये बनवलेल्या. काही ठिकाणी पायऱ्यावरुन पाणी वाहतंय. आणखी दोन वेळा पठारं आणि चढण असे केले की असे वाटते बास आत पोचलोच. पण अजूनही मोठी चढाई बाकी आहे. थकलेला जीव आता मात्र मेटाकुटीला आलय. मग मात्र एक क्षणभर विश्रांती घेउन पाणी पिउन ताजेतवाने व्हावे. अशा वेळी कुठलेही वाहते स्वच्छ पाणी अम्रुतासमान असते. (आणि मे तेच पितो. मला कसलेही पाणी चालते आणि पचते. बिसलेरीचे नखरे नाही पटत. वेळप्रसंगी चहाच्या रंगाचे पण पाणी पिलोय, वीस रुपयांत मिळणारे लिक्विड क्लोरीन बरोबर ठेवायचे). नव्या जोमाने चढाई सुरु केली आता. बास आता थोडेच बाकी, आलेच असे म्हणत शेवटल्या कस काढणाऱ्या शिडीला आपण भिडतो. साधारण ५० पायर्यांची आणि ७० फूट लांब ही शिडी कळसूबाई म्हणजे खायचे काम नाही याचेच प्रत्यंतर देते. ती एकदा पार केली कि फत्ते, जय हो, हर हर महादेव, शिवाजी महाराज की जय काहीही म्हणा. शब्दशः स्वर्ग चार पावलांवर येतो. नेहमी फोटोमध्ये पाहिलेले, ब्लॉग वर वाचलेले कळसूबाईचे मंदिर प्रत्यक्षात दिसते. साक्षात स्वर्ग.



काही क्षणांत गणेशराव आणि वैभव पण येउन पोचले. आम्ही काय काय करतोय. सैरावैरा पळतोय, मोठ्याने आरोळ्या ठोकतोय, तिथल्या घंटा बडव बडव बडवतोय, वारा पिऊन घेतोय, हवेत उडता येते क ते चेक करतोय, दंडाच्य बेंडकुळ्या फुगवून पोज देतोय आणि असे बरेच काही. ढग फार असल्यामुळे फोटोचे काही खरे नव्हते पण थोड्या वेळातच ती ढगांची चादर हटली आणि काही सुंदर नजारे कॅमेरामध्ये कैद करता आले.







चला बरोबरचा शिधा खाऊन घ्या आणि परतीच्या प्रवासाला लागा. पुढल्या भटकंतीचे बेत आखत.



(सम्यकचा फोन आलाय खरं, उद्या रविवारी केंजळगड आणि रायरेश्वरला येणार का म्हणून. पाहूया काय होतय ते... गेलो तर इथे लिहीनच)

Fact file:

Place: Kalsubai Peak

Height: 5400ft from MSL

Base village: Bari, Tehsil: Akole, Dist. Ahmednagar, MH, India

Routes:

a) Pune-Narayangaon-Alephata-Sangamner-Akole-Rajur-Bari.

b) Mumbai-Kasara-Igatpuri-Ghoti-Bari.

Difficulty level: Medium-High

Endurance level: High

Tips: Carry enough water in non-monsoon season, be careful on ladders in monsoon. Plan enough if you are traveling by public transport. Refer ST website.

Good motorable road till the end.

Don't miss the famous Randha falls if you are going by own private vehicle.

How to reach:

There are 3 to 4 different ways to reach Harishchandragad. This is the most preferred route:

Name of the Fort: Harishchandragad
Mountain Ranges: Malshej ghat/ Ajoba range
How to reach: Pune-Narayangao-Ale phata-Khubi phata-Khireshwar
Distance from Pune: 140 km one side
Height: 4700ft appx.
Base Village: Khireshwar
Difficulty Level: Medium
Time to reach top: 4-5 hrs.