Showing posts with label Harishchandragad. Show all posts
Showing posts with label Harishchandragad. Show all posts
वारी हरिश्चंद्र
संक्रांती-पंचमीच्या सणाला
सासुरवाशिणीला जशी माहेरची आणि आषाढात वारकर्याला पंढरीची ओढ लागते तशीच
काहीशी ओढ आमच्या सारख्या एसी आणि पीसीच्या जगात नांदणार्या भटक्या
जमातीला पावसाळ्याच्या सुरुवातीला लागलेली असते. कधी एकदा वळिवाचा पाऊस
मुर्हाळी येतो आणि आम्हांला माहेराला बोलावतो असं होतं. त्यात
हरिश्चंद्रगड म्हटले की आम्ही कधीही ढुं***ला पाय लावून उधळायला
तयार.हाडाचा वारकरी जशी आषाढी-कार्तिकी चुकवत नाही तसाच हाडाचा ट्रेकर
वर्षातून किमान दोनदा तरी हरिश्चंद्राची वारी करतोच. पण तिथली गर्दी नकोशी
होते.वीकेंडच्या कुठल्याही संध्याकाळी किमान पंचवीस जण कोकणकड्याच्या
रेलिंगला लटकत आपापली फेसबुक फोटोची हौस पुरवीत असतात. आता गेल्या
फेब्रुवारीतच मागची वारी तशी जरा कमी गर्दीच्या नळीच्या वाटेने करुन कस
लावून घेतला होता. म्हणून आम्ही यंदाची वारी वीकेंड सोडूनच आखली होती. तीन
पूर्ण दिवस हरिश्चंद्राच्या अंगाखांद्याशी यथेच्छ बागडावे. यंदा नव्याने
येणार्या पावसाळी ढगांना कडकडून मिठी मारावी, त्यातून तयार होणारा
इंद्रवज्र नावाचा सृष्टीचा चमत्कार पुन्हा एकदा अनुभवावा आणि एकूणच लाईफ
रिचार्ज करुन येण्याचा बेत आखला.या वेळचे वारकरी होते माझ्यासह पर्या,तेजस
(चिन्या) आणि अमोघ-दिप्तीची नवरा-बायकोची जोडी.
आदल्या रात्रीच अमोघ आणि दिप्ती माझ्या घरी डेरेदाखल करुन घेतले आणि भल्या पहाटे गाडी तेलपाणी करुन नारायणगाव-ओतूर-ओझर-कोतूळ-राजू रमार्गे
पाचनईत आणून उभी केली. नारायणगाव सोडल्यानंतर हायवेचा निरसपणा जाऊन
सह्यकडे आकाशात झेपावलेले दिसू लागले.ढगाळ वातावरण, थंड हवा, शिखरांची
ढगांशी चालू असलेली सलगी असे असताना गाडीतल्या एसीची कुणाला गरज आहे?
पंढरीच्या विठूचा पुंडलिक असतो तसा अखिल हरिश्चंद्र वारकरी संप्रदाय
मंडळाचा पुंडलिक म्हणजे पाचनईचा भास्कर फाट्यावर येऊन वाटच पाहत होता.
त्याच्या घरी गाडी लावली आणि जड सॅक्स पाठीला बांधल्या. संध्याकाळी ये असा
निरोप देऊन भास्करच्या घरट्यापासून निघालो. त्यात आणलेल्या शिध्यामध्ये
नेहमीच्या शिरस्त्याला फाटा देऊन काहीही स्वीटडिश आणलेली नाही हे ऐकून मी
पर्याला शिव्यांचा लाखोलीच वाहणार होतो, पण या वेळी “लेडीज मेंबर” दिप्ती
असल्याने तोंड आवरुन होतो आणि त्यामुळे पर्या बचावला होता.
पाचनईची
वाट तशी महा-सोप्पी. अगदी डोळे झाकून जरी कुणाला सोडला तरी तो
हरिश्चंद्रेश्वर मंदिराशी जाऊन आपटेल. पण काल रात्री पाऊस पडून आज
सकाळपासूनच ऊन-सावलीचा खेळ रंगल्याने हवेतला उष्ण दमटपणा थकवा आणणारा होता.
डावीकडे ताशीव कडा आणि उजवीकडे पाचनईत येऊन पावणारी मळगंगा नदीच्या
धबधब्याची दरी. धबधब्याला नुकता पाझर फुटलेला. लहान लहान ओघळ चार-दोन
धारांत खाली उड्या टाकणारे. कस्तुराचे मंजुळ गाणे ऐकत सुंदर अशा जंगलातून
वाट तुडवत झाडांची नावं वाचत आम्ही दीड-दोन तासांत केदारेश्वराच्या गुहेशी
येऊन टेकलो आणि दर्शन घेतले. अवघ्या गडावर वर्दळ कमीच, म्हणजे जवळजवळ
नाहीच. एकदम निश्चल वातावरण. स्तब्ध-शांत-निवांत.मनाला एकदम समाधान
देणारे. केदारेश्वराशी कुणीतरी एक घंटा टांगली आहे.तिला हलकेच टोल दिला.
तिचे सुमधुर नाद आसमंतात उमटले. कसबी कारागिराने अतिशय कुशलतेने ही घंटा
घडवली आहे. एक हलकासा टोलही किमान अर्धा मिनिटभर आसमतात निनादत राहतो. आणि
त्याचे प्रतिध्वनी आपल्या अंतःरंगात ओंकाराच्या रुपाने बराच वेळ उमटत
राहतात. एवढे सुखद दर्शन क्वचितच कधी होते.बाह्यस्वरुपी भौतिक घंटानाद आणि
मानसिक अंतर्नाद एखाद्या अनामिक समान धाग्याने जोडले जाऊन याचि देहि याचि
डोळा अद्वैताची अनुभूती आम्हांला अनुभवता आली. एरवी सुट्टीच्या दिवशी
आलेल्यांना कुठून हे असले भाग्य मिळायचे.
हरिश्चंद्रेशवर
मंदिरात एक ट्रेकर्सचा ग्रुप दुपारचे जेवण उरकून आराम करत होता. तिथल्या
थंडगार टाक्याचे अमृत बाटल्यांमध्ये भरुन घेतले आणि कोकणकड्याकडे निघालो.
भास्कर आमच्या आधीच पोचला होता. कोकणकड्याला आम्ही सोडून अवघे इतर तिघे आणि
भास्कर. बरे वाटले.कड्यालाच मुक्काम ठोकायचा हे तर नक्की केले होते.
त्यामुळे मुक्कामासाठी काय सोय करता येईल याची चाचपणी केली. पण भास्करचा
कुडाचा आसरा दोन दिवसांपूर्वीच पूर्णपणे वादळात उद्ध्वस्त झाला होता.
त्याने त्याचे सगळे सामान कोकणकड्याच्या शेजारी एका कपारीत हलवले होते.
अशातही भास्करने आम्हांला “मोडून पडला संसार तरी मोडला नाही कणा” अशी
कवितेची एक ओळ म्हणून आश्वस्त केले. आम्ही कोकणकड्यावर बसून पाण्याचे थेंब
अंतराळात तरंगण्याचा खेळ करता करता तळाशी कोकणात बेलपाड्याकडे आणि
क्षितिजावर जमा झालेल्या ढगांकडे शंकित नजरेने आळीपाळीने पाहत भास्करला
आमच्या मुक्कामासाठी तंबू लावण्याची विनंती केली.
भास्कर
तंबू आणण्यासाठी कपारीत गेलाच होता तेव्हाच वातावरण कुंद झालेले. बॅगा आणि
कॅमेरे सुरक्षित नीट करतोय तोच ढगांना गळती लागलेली. वरुन आम्ही मनसोक्त
पावसात भिजतोय. कोकणकड्यावरुन खाली कोसळणार्या धारा उफराट्या वर आकाशात
उधळताहेत. वातावरण कुंद झालेले.पाहता पाहता पावसाने ताल धरला आणि तो
अक्षरशः बरसू लागला. आता उघड्यावर तंबू लावणे अशक्य होते म्हणून भास्करने
थोडा आतमध्ये झाडीत जिथे थोडी साफसफाई करुन सपाट जागा केली आहे तिथे तंबू
लावला. त्यात बॅगा टाकून दिल्या. आता एवढा पाऊस आहे आणि गरमागरम सूपची आठवण
झाली नाही तरच नवल.शिवाय आली लहर, केला कहर असा आमचा खाक्या. म्हणून
परिक्षित आणि मी छत्री घेऊन सूप तयार करुन आणण्यासाठी भास्करच्या कपारीकडे
गेलो. एक औढा जिथे लहान टेकाडाच्या कड्यावरुन पाचनईच्या बाजूच्या दरीत झेप
घेतो त्याच कड्याच्या पोटात ही कपार.
पाऊस
आता चांगलाच लागून होता. मुसळधारच्या आधीची स्टेज. कपारीच्या समोर असलेला
धबधबा हळुवारपणे चारदोन ओघळांतून मिनिटाला तांब्याभर पाणी खाली लोटत होता.
खालच्या डोहातली वाळू आणि खडक दिसत होती. सूपचं आधण तयार करेपर्यंत पावसाचा
जोर वाढला. जणू आधी खाकरुन गळा साफ करणारा गायक पहिली तान घेतो तसा.
चांगलाच रंगला. रंगला कसला… आता धुवांधार कोसळू लागला. समोरचा धबधबा म्हणता
म्हणता अर्धाफूट रुंद, मग एक फूट, पाच फूट, वीस फूट आणि मग चाळीस-पन्नास
फुटी जलप्रपात झाला. पाण्याच्या रौद्र लोंढ्यासोबतच लहान लहान दगडगोटे,
मोठे मोठे खडक, उन्मळून पडलेली झाडे सगळंच वाहू लागले. सॄष्टीचं एवढ्या कमी
वेळात हे असं ट्रान्झिशन कधी पाहिलं नव्हतं. सह्याद्रीतला पाऊस म्हणजे काय
असतो याची प्रचिती आली. आता तिकडे तंबूत थांबलेल्या सवंगड्यांची काळजी
वाटू लागली. तसेच सूप न घेता तिकडे पळालो, तर खालून पाणी शिरुन तंबूंचे तळे
झाले होते. म्हणून आता तंबूत राहण्यात अर्थ नाही असे जाणवून मुक्काम
कपारीत हलवला. सगळ्यांच्या बॅगा कपारीत आणून टाकल्या आणि कोरडे होऊन
शेकोटीच्या ऊबेला विसावलो. दिवसभराच्या प्रवास-ट्रेक-धावपळीनंतर आता कुठे
जराशी विसावा मिळाला होता. निवांतपणे शेकोटीच्या ज्वाळांशी हात शेकत सूपचे
घुटके घेत गप्पा रंगल्या तेव्हा अंधारुन आले होते.
आता
जेवणाचे वेध लागले होते. आमचे सूप होईपर्यंत भास्करने भात शिजू घातला
होता. पिठले तयार झाले होते. बटाटे उकडत होते. त्याने आपले सगळे साहित्य
आमच्या हाती सोपवले होते. काय हवं नको ते रांधा. एक गुराखी आजोबाही सोबतीला
आलेले. भाकरी थापण्यासाठी भास्करची चाललेली तारांबळ पाहून दिप्तीने ते
महत्कार्य आपल्या हाती घेतले. भास्कर,परिक्षित, अमोघ आळीपाळीने ती तव्यावर
आणि नंतर निखार्यावर भाजीत. गरमागरम फुगलेली, वाफ बाहेर सोडणारी भाकरी
ताटात येऊन पडे आणि ती तिथे टेकण्याच्या आतच आम्ही ती हातांवर घेऊन तिचे
एखाद-दोन भागांत वाटप करुन त्यावर लोणचे लावून ती गट्टम करीत असू. अशा
कितीक भाकर्या आम्ही पाच-सहा जणांनी संपवल्या तपास नाही. पण भास्कर कधी
एका शब्दानेही आम्हांस बोलला नाही.ताटात पाचसहा भाकर्या पडल्यावर भास्कर
पिठले-भात आणि भाकर्या घेऊन दहा मिनिटांत येतो असं सांगून दुसर्या
ग्रुपसाठी घेऊन गेला. शिवाय तोवर जेवण करु नका असेही बजावले. कारण काय
असेल ठाऊक नाही, पण आमचा इकडे गरमागरम भाकरी खाण्याचा सपाटा चालूच होता.
पाऊस एव्हाना थांबला होता. समोरच्या धबधब्याची धार पुन्हा मंदावली, पण
त्याचा नाद मात्र घुमत होता. पंधरा-वीस मिनिटांनी भास्कर आला तो हाती काही
तरी पिशवीत घेऊनच. नीट पाहिले तर त्याने तळहाताएवढे किमान सात-आठ खेकडे
आणलेले.
आल्यासरशी
त्याने ते साफ करुन मीठ-मसाला-तेल टाकून शिजू घातले. उकळी आल्यावर त्यात
एक-दोन बटाटा आणि थोडे ज्वारीचे पीठ पाण्यात कालवून घालून रस्सा थोडा दाट
केला. एव्हाना त्या कालवणाचा घमघमाट चहूकडे दरवळत होता. रात्री कधीतरी
नऊच्या सुमारास आम्ही जेवण करायला घेतले. घासफूस पुण्यवान लोकांसाठी बटाटा
आणि पिठले आणि आम्हां पामरांसाठी खेकड्याचं कालवण, सोबत कांदा आणि ज्वारीची
भाकरी. जगातले सगळ्या चवीचे रस आणून त्या दिवशी भास्करने प्रेमाने
आम्हांला रांधून भरवले होते.माहेरपण असते ते यालाच तर म्हणतात. भरल्या पोटी
तृप्तीचे ढेकर देत आणि खेकड्यांच्या काचळ्यांचा अर्धा फूट उंचीचा ढीग
बाजूला करत, आम्ही गप्पा रंगवत स्लीपिंग बॅगमध्ये घुसलो. चुकार काजव्यांचे
दर्शन, पाण्याच्या धारेचा नाद, सोबत्यांच्या गप्पा, पाचनईच्या बाजूच्या
कड्यावर रेंगाळणारे ढग,पांघरुणाची खुसफुस अशा वातावरणात जागा अगदी लहान
असूनही अगदी शांत झोप लागली. प्रत्यक्षात सह्याद्रीच्या ऊबदार कुशीत जागा
मिळाल्यावर अजून वेगळे काय होणार होते म्हणा…
दुसर्या
दिवशी सकाळी सूर्य कासराभर वर आल्यावरच जाग आली. सूर्य दिसतोय म्हटल्यावर
ज्यासाठी इथवर आलो तो ढगांचा खेळ आणि त्यायोगे दिसणारे इंद्रवज्र
पाहण्याचाच योग. तडक पळत पळतच कोकणकडा गाठला आणि त्याच्या अगदी कडेवर येऊन
ठाण मांडून बसलो. कोकणची दरी ढगांनी पूर्ण भरली होती हे इंद्रवज्रासाठी
सुचिन्ह होते, पण मागे सूर्य मात्र नव्हता. त्याची वाट पाहत बसलो. कधी तो
येई तेव्हा ढग गायब होत. अगदी तपश्चर्येची घटिकाच जणू. सूर्य झाकला की
खाली बसणे आणि तो बाहेर आला की उभे राहून आपलीच सावली ढगांच्या पडद्यावर
दिसतेय का ते पाहणे. तासाभराच्या कंटाळवाण्या प्रयत्नांनंतर सूर्यदेव
प्रसन्न झाले आणि आमची सावली दरीत ढगांच्या चादरीवर पडू लागली. आणि खरंच
एकदोन प्रयत्नांनी दिसले की… याच साठी केला होता अट्टाहास, अजि म्या
ब्रम्ह् पाहिले !! स्वतःचीच पडलेली सावली, सावलीत डोक्याभोवती सप्तरंगी वलय
आणि संपूर्ण गोलाकर आकार घेतलेले इंद्रधनुष्य म्हणजेच इंद्रवज्र. पंढरीत
विठूरायाला पाहून जो आनंद होतो तो आनंद अनुभवायला मिळाला. सर्वांगावर
रोमांच उभे राहिले. सह्याद्रीच्या सृष्टीचा अजोड चमत्कार, मानवाच्या
खुजेपणाची साक्ष देणारा विराट अजस्त्र कोकणकडा आणि त्यावर हे नाजूक
सप्तरंगी रंगकाम… आणि त्यांचे एकत्र चित्र…निर्गुण ढगांमधून, रंगहीन
सुर्यकिरणांमधून साकारलेले सृष्टीचे हे सगुण साजरे सप्तरंगी रुप. सगळेच कसे
अजब, वेड लावणारे. नंतर ते थोड्या थोड्या कालांतराने पुन्हा पुन्हा दिसत
राहिले आणि आम्ही ते आमच्या डोळ्यांत,मनांत, सर्वांगात साठवीत राहिलो. ही
भेट पहिल्याच दिवशी सफल ठरली.
सूर्य
डोक्यावर येईस्तो हे नाट्य उरकले आणि भास्कर कड्यावरच चहा घेऊन आला.
रेलिंगला टेकून चहाचे घुटके घेत कड्यावरुन खाली दिसणारे ढगांचे नाट्य पाहत
पाहत सुरेल बासरी ऐकत ब्रम्हानंदी टाळी लागली ती अगदी दुपारच्या जेवणाची
वेळ होईस्तोवर. सकाळी तसेच उठून कड्याकडे पळण्याच्या नादात अंघोळ आणि इतर
महत्त्वाचे विधी राहून गेल्याचे आठवले. लागलीच कपारीत येऊन टॉवेल-चड्डी
घेऊन कपारीच्या खाली असलेल्या डोहाकडे पळालो. काल दिवसभराच्या प्रवासाने,
ट्रेकने आणि रात्रीच्या आखडून झोपण्याने आंबलेली देहाची कुडी त्या थंडगार
पाण्यात डुंबून निवली. बराच वेळ डुंबून झाल्यावर पोटात कावळे ओरडायला लागले
होते.भास्करने आमच्यासाठी डाळखिचडी रांधली होती. लोणचे-पापड-कांदा आणि
खिचडी अशी भरपूर हाणून झाल्यावर पुन्हा कपारीत येऊन तासभर ताणून दिली. जाग
आली ती ढगांच्या गडगडाटाच्या आवाजानेच. समोर पाचनईच्या बाजूने ढग काळं
कांबळं घेऊन कलाडगडाकडून फिरुन गड झाकीत होते. कड्यावरुन सुर्यास्ताच्या
आशा आता मावळल्या होत्या. मग कपारीतच बसून राहण्याशिवाय पर्याय नव्हता.
पुन्हा कालचेच रुटीन. कुंद ढग-काळसर वातावरण-पाऊस-धबधब्याची धार-मग रौद्र
जलप्रपात-चहा-सूप-रिपीट !! दोन तीन दिवस आम्ही यासाठीच तर आलो होतो.
रोज
दुपारनंतर आम्ही पावसाची वाट पाहत बसायचो. ढग कलाडगडाकडून फिरुन पाचनईवरुन
येऊन गडावर पाणी ओतायचे. पाऊस आला की गुहेसमोरला धबधबा मग उसळू लागे.
रातच्या कालवणाला आयते खेकडे मिळत.आम्ही स्वतः भास्करसोबत अंधारात
ओढ्यांच्या बिळांमधून खेकडे धुंडाळीत फिरलो. बरेचसे खेकडे मिळायचे. रात्री
दिप्ती भाकरी थापायची, भास्कर भात घालायचा आणि भाकरी भाजायचा. आम्ही ती
गरमागरम भाकरी तशीच पळवून लोणचं लावून खाऊन टाकायचो. खालच्या गुहेतले
गुराखी बाबा येत. मग आमच्या त्यांच्या वाघ-बिबटांच्या आणि
कोल्ह्या-तरसांच्या आठवणींच्या गप्पा रंगायच्या.भास्करची शेळी वाघराने कशी
खाल्ली, बिबट्या कसे अजूनही बरेचदा तारामतीवरुन निघून कोकणकड्यावरुन
नळीच्या वाटेकडे आणि बैलघाटाकडे जातो, वगैरे वगैरे.त्या कथा ऐकून क्षणभर
भीतीही वाटे. पण भास्करने बोलता बोलता एक तत्त्वज्ञान सांगितले. ते म्हणजे
“वाघासारखा राजबिंडा प्राणी नाही. समोरचा माणूस काय करतोय याची त्याला
काहीही पडलेली नसते. माणूस सोडून कुठलाच प्राणी विनाकारण शिकार किंवा हल्ला
करत नाही. म्हणूनच आम्ही आयुष्य गडावर काहीही इजा न होता घालवलंय. आपण
त्याला त्रास देऊ नये आणि तो आपल्याला कधी देणार नाही.निसर्गाचा आदर करा
त्याचा आनंद घ्या, त्याला कधी आव्हान देऊ नका.” हजार पुस्तकं कोळून प्यायलो
तरी हे तत्त्वज्ञान कुणाला समजले नसते, तेवढे भास्करने आम्हांला एका
रात्रीतून जाणवून दिले. जेवता जेवता आमच्या भुता-खेतांच्या ऐकीव गोष्टी
रंगल्या. पण त्याची कधी भीती वाटली नाही.रात्री निवांत अंथरुणावर अंग टाकलं
तेव्हा भास्करचे शब्द मनात घोळत होते.समोर काहीतरी कुत्र्याच्या आकाराची
सावली गुहेसमोरुन आडवी गेली. उठून पाहीपर्यंत ती पळून गेली. सकाळी उठलो
तेव्हा भास्करला विचारले तर म्हणे खेकड्यांची कवचं खायला कोल्हा येऊन गेला.
क्षणभर सर्र्कन अंगावरुन काटा गेला पण पुन्हा भास्कर म्हणाला… “माणूस
सोडून कुठलाच प्राणी विनाकारण शिकार किंवा हल्ला करत नाही.”
सकाळी
आन्हिकं उरकून पुन्हा कोकणकड्याकडे गेलो. पण आज काही त्याचा मूड नव्हता.
कड्याखालचे ढग गायब झाले होते. म्हणजे आज कालच्या महानाट्याची सुतराम
शक्यता नाही. चला तेवढाच गड फिरायला वेळ मिळेल म्हणून आम्ही तारामतीच्या
खालून रोहिदासच्या बाजूकडे फेरफटका मारुन आलो. विविध सुंदर रंगीत
स्फटिकांच्या गारगोट्या जमा केल्या होत्या. एक लहानशी आठवण म्हणून घेऊन
आलो. रोहिदासच्या बाजूच्या टोकाकडून खिरेश्वर,धरण, माळशेज घाट, जुन्नर
दरवाजाची घळ, दुसर्या बाजूला संपूर्ण कोकणकडा,नळीची वाट, पाठीमागे कलाड,
भैरव, आजोबा, कात्राबाई, कुमशेतचा खुटा अशी सगळी आवडती रांग दिसत होती. हाच
तो माझा सह्याद्री ! अगदी माहेरचा फील.
परत कड्यावर आलो तेव्हा भास्करने कुठूनसे दूध आणून चक्क चहा तयार ठेवला होता. पुन्हा एकदा कड्याच्या अगदी काठाला बसून कोकणात डोकावत बासरीच्या सुरावटीऐकत
चहाचे घुटके घेत राहिलो. भान आले तेव्हा बराच उशीर झाला होता. बॅगा आवरुन
पाठीवर टाकल्या आणि हरिश्चंद्रेश्वर मंदिराकडून पाचनईत उतरलो.पायथ्याला
करवंद आणि आंबे पाडून बायकोसाठी बांधून घेतले. तेवढीच पुढल्या ट्रेकसाठी
जामीन मिळण्याची तजवीज ;)
माहेराहून
परत निघालो तेव्हा गाडीच्या आरशातून तोच आमचा सखा, आमचा हरिश्चंद्रगड
विचारत होता… गड्या, परत कधी येतोयेस? मनातच म्हणालो… येईन रे लवकरच.
तुझ्या भेटीशिवाय का त्या पापी जगात आमचा निभाव लागतोय? येईन लवकरच
माहेराला !! तेव्हा मी असेन, नवे-जुने सवंगडी असतील, माहेरचा माणूस भास्कर
असेल आणि तोच कोकणकडाही असेलच. शाश्वत!
अपडेट-१:
ही पोस्ट पूर्ण लिहिण्याच्या आधीच भास्करचा SMS आलाय… कोकणकड्याला
काजव्यांचा चमचमाट, करवंदं, गावरान आंबे आणि खेकड्यांचे कालवण. कोकणकडा.
लवकर या. जल्ला लई जलवतोन हा भास्करा!
अपडेट-२: तो कोकणकड्यावर असलेला दुसरा ग्रुप हा स्वप्निलचा होता. त्यांनी आम्ही पोचण्याच्या आधी गडावरील मळगंगेचे पात्र साफ केले होते.
00:09
हरिश्चंद्रगड आणि साधले घाट
काल दिवसभराचा थकवा आणि चांदण्या रात्री केलेल्या गरम गरम जेवणाचा एकत्रित परिणाम म्हणून की काय, डोळा कधी लागला ते समजलेच नाही. म्हणजे दोन लॉटमध्ये नूडल्स करावे लागणार होते तर पहिल्या लॉटमध्ये खाऊन उठलेले मुंबईकर वीर दुसरा तयार होईपर्यंत तर घोरायला लागले होते. सावकाशीने आम्हीही जेवून कधी दिवसाचा आढावा घेता घेता कधी झोपलो समजलेच नाही. देव्या आणि सँडी बाहेरच्या 'लिव्हिंग रुम'मध्ये आणि आम्ही बाकीचे आतमध्ये. मध्येच एकदा काही तरी खुडबुड वाजले. पण तो आवाज ऐकूनही त्याकडे ढुंकूनही पहायचे देव्याच्या अंगात त्राण नव्हते. रात्री दीड-दोन वाजता एक ग्रुप रिकामी गुहा शोधत आला होता. त्यातल्या एकाने म्हटलेही, "अरे इथे भांडी दिसत आहेत. ही गुहा रिकामी नसेल" पण शेवटी त्यानेच टॉर्च मारुन पाहिले. आता एकाने टॉर्च मारल्यावर बाकीच्यांना काय दिसले नसेल का? पण आळीपाळीने प्रत्येकाने टॉर्च मारुन पहायची खाज मिटवून घेतली. पण असो, त्यांना उठून "का रे?" विचारायचीही आमची इच्छा नव्हती. पहाटे थोडा गारठा वाढल्यावर एकदा जाग आली, पण पाचच मिनिटांत असे काही मेल्यासारखे पडलो की सकाळी साडेसात वाजल्याशिवाय डोळे उघडले नाही.
प्रत्येकजण आपापल्या सोयीने 'वाघ-ससे मारुन' आला. तोंडे खंगाळून आणि अंघोळीची गोळी घेऊन सगळे तयार झाले. वर असलेल्या त्या मामांनाच पोहे आणि चहा आणायला सांगून आम्ही उरल्या-सुरल्या ब्रेड, जाम, बिस्किटे यांवर ताव मारायला सुरुवात केली. पोहे आल्यावर अधाशासारखे तुटून पडलो. वर चहाची फोडणी बसली आणि सगळे घोडे दिवसाच्या मोहिमेसाठी तयार झाले. नळीच्या वाटेने आमची काल अशी काही 'वाट' लावली होती की तारामती वगैरे स्वप्नातसुद्धा नको वाटू लागले होते. म्हणून तो बेत काल रात्रीच रद्द केला होता. एकवेळ तोलारखिंडीच्या माणसाळलेल्या वाटेने जावे असे एकवार वाटून गेले. पण कीडा म्हणतात ना, तसलेच काहीतरी असावे म्हणून तो विचार फेटाळून लावला. शिवाय तिकडून गेले तर पुन्हा लिफ्ट घेऊन माळशेज घाट उतरुन कार घेण्यासाठी बेलपाड्याला सर्कस करत जावेच लागणार होते. म्हणून पाचनईने उतरायला एखादाच तास लागतो आणि पुढे साधले घाट उतरायला आणखी दोन-तीन तास, म्हणजे तीन वाजता बेलपाडा, असे टार्गेट सेट केले. आजची वाटचाल खूप सोप्पी असेल असे वाटले होते. पण कदाचित नियती ते चूक ठरवणार होती. सगळं आवरुन निघायला साडेनऊ झाले. ग्रुप फोटो काढून मग हरिश्चंद्रेश्वराचे आणि केदारेश्वराचे दर्शन घेतले आणि साधारण पावणेदहाला पाचनईची वाट उतरायला चालू केले.
रस्ता उतरणीचा असल्याने सुखद वाटत होता. पहिली पंधरा-वीस मिनिटे उन्हाचा सोडल्यास पूर्णवेळ कड्याच्या आडोशाने वाटचाल थंडगार सावलीतून होती. वाट सुरु होते तिथेच उजवीकडे एक मिनी-कोकणकडा आहे. ठेवण अगदी कोकणकड्यासारखी पण आकार थोडासा लहान. तो पाहून देवाने इथे आधी कोकणकड्याचे स्केल्ड डाऊन मॉडेल इथे बनवले असेल, हे प्रोटोटाईप असेल असे फालतू जोक्स मारुन झाले. तिथेच एक कुत्री आमच्यासोबत चालू लागली. आता ही इथे बरोबर आली म्हणजे शेवटपर्यंत साथ देणार याची खात्री. प्रत्येक ट्रेकला असे एखादे कुत्रे सोबत असतेच.
कड्याला बिलगून जाणारी वाट सुरेख होती. अगदी त्याच्या अंगाशी लगट करुन जाणारी आणि डावीकडे एका घोड्याच्या नालेच्या आकाराच्या दरीचे दृश्य. कड्याला लागूनच काही वाटेवर तयार झालेल्या गुहासदृश्य रचना. कँपिंगसाठी आदर्श ठिकाण. पावसाळ्यात या दरीत चारपाच पदरी धबधबा, चारपाच टप्प्यात कोसळून डोळ्यांचे पारणे फेडत असेल. फक्त फोटोग्राफीसाठी म्हणून येत्या पावसाळ्यात यायचे असे मी आणि देव्याने कधीच नक्की केले होते. पावले झपझप पडत होती. खाली पायथ्याला चाललेल्या विहिरीवरच्या इंजिनाचा आवाज येऊन आपण माणसांच्या जगात आल्याची जाणीव झाली. मुंबईकरांपैकी एकाला SLR कॅमेराची गोडी लावण्यात आम्ही यशस्वी झालो होतो. तो विविध कॅमेरांचे मॉडेल्सचे आणि लेन्सचे ऑप्शन्स विचारुन पाहत होता. बहुतेक हा कॅमेरा-बकरा हलाल होणार पुढल्या काही महिन्यांत. अशा काही पेसने आम्ही उतरत होतो की साधारण तासाभरातच पायथ्याच्या पुलाशी पोचलो. पुलाच्या अलीकडे असणारा डावीकडचा रस्ताच साधले घाटात जातो हे पक्के माहित होते, पण पुढे गावाशी जाऊन लिंबू सरबत आणि पर्यायाने एक ब्रेक घेऊन फ्रेश व्हावे असे ठरवून आम्ही जवळच हॉटेलशी पोचलो. प्रत्येकी दोन लिंबू सरबतांची ऑर्डर देऊन निवांत त्या नुकत्याच धुतलेल्या फरशीवर आडवे झालो. समोर दिसणारी विहीर पाहून चैतन्यने त्या काकांना पोहरा आहे का म्हणून विचारले. आता एवढा थकला असताना त्याला विहिरीतून पाणी काढायची का हौस असावे याचे आम्हांला कुतूहल वाटले. पण नंतर समजले की साहेबांना वाघ मारायला जायचे होते :-)
तिथे फ्रेश झाल्यावर काकांना विचारुन साधले घाटाचा रस्ता कन्फर्म करुन घेतला. देव्या तर भलताच खूष होता. साधले घाटात जायचे म्हणून. त्याचे आडनावच 'साधले', पण एवढा खूष की जणू घाटाचा सातबाराच त्याच्या नावावर आहे. पुढे एक ग्रुप भेटला आणि त्यातल्या एकाला माझी मिशी भलतीच आवडली. आपला ट्रेडमार्कच आहे म्हणा तो. असो. साधले घाटाच्या तोंडापर्यंत पोचायचे म्हणजे कच्च्या सडकेवरुन चारेक किलोमीटर तरी पायपीट होती. उन्हातान्हात आमची ती सात जणांची वरात त्या रस्त्याने निघाली. पुढे गेल्यावर एके ठिकाणी वाहते पाणी आणि आजूबाजूचा सपाट प्रदेश पाहून पुढल्या पावसाळ्यात चारपाच दिवस फक्त फोटोसाठी आल्यावर तंबू लावून कुठे मुक्काम करायचा याची जागाच नक्की केली. पाण्यात डुंबायचा मोह होत होता, पण वेळ जाईल म्हणून आवरता घेतला. त्यातच भर म्हणून त्या कुत्रीने आम्हांला खिजवायला डायरेक्ट पाण्यात बसकण मारुन पाणी प्याले आणि आम्हांला वाकुल्या दाखवल्या. जळफळाट झाला. पण इलाज नव्हता. डावीकडे मागे ज्या नळीच्या वाटेने आम्ही चढून आलो तिचे वरचे मुख दिसत होते. मागे हरिश्चंद्रगडाचे शिखर 'टाटा' करत होते. बरेच अंतर चालून गेल्यावर खिंडीच्या अलिकडे एक अस्पष्ट पायवाट डावीकडे झाडीत गेलेली दिसली. पण साधले घाटात जाणारी वाट ती हीच का हे नक्की नव्हते. मनाचा हिय्या करुन मी, देव्याने पुढे जाऊन दोन दिशांना वाटेची चाचपणी करायचे ठरवले आणि नक्की वाट सापडली की बाकीच्यांना बोलावून घ्यायचे ठरवले. थोडे पुढे जाऊन वाट दिसली आणि ही पाण्याची वाट आपल्याला बरोबर घाटाच्या तोंडाशी घेऊन जाणार याची खात्री पटली. बाकीच्यांना बोलावून घेतले आणि जरा ब्रेक घेऊन फ्रेश व्हायला सांगितले. दहा मिनिटे आराम करुन पुन्हा चाल सुरु केली. ओढ्याच्या मार्गातून जात जात एका टेकडीच्या पायथ्याला आलो. आता ती चढून पार करणे गरजेचे होते. गड उतरताना सर्वात अवघड वाटणारी गोष्ट म्हणजे एखादी चढण. कारण मनाची तयारी असते ती उतरण्याची आणि अशी एखादी चढण लागली की जीव मेताकुटीला येतो. असेच जीवावर आलेली चढण दाट झाडीतून एकदाची चढली आणि समोरचे दृश्य पाहून हरखून गेलो. समोर साधले घाटाची वाट आणि त्यापलीकडे दिसणारा कोकणतळ. एवढे दिवस इमेलमध्ये चर्चिला गेलेला, देव्याच्या नावावर सातबारा असलेला, आम्हांला परत घरी घेऊन जाणारा हाच तो साधले घाट.
मला जरा थकवा आल्यासारखे जाणवले. शरीरातल्या साखरेची लेवल करायची म्हणून मी पतापट एकदम चार लेमन गोळ्या कडामकुडुम चावून खाल्ल्या. स्नेहलने आणलेल्या गोळ्यांचा ब्रॅंड होता ‘हाय-हू’. त्या खाल्ल्यावर पाणी पिऊन मला तसेच हाय-हू वाटायला लागले. थोडावेळ त्या अरुंद खिंडीतली थंडगार हवा पिऊन घेतली आणि काही फोटो काढून कॅमेरा बॅगेत ठेवून दिला. आता पुढला रस्ता या कोरड्या झालेल्या पाण्याच्या वाटेने उतरायचा होता. पण पाण्याचा काही भरवसा नसतो. त्याला शंभर फुटांवरुनही उडी मारता येते. त्याचे थोडेच हातपाय तुटणार आहेत? शिवाय पाण्याची वाट मोठाल्या दगडधोंड्यांनी भरलेली असल्याने पाय आणि गुढघ्यांवर जास्त ताण येतो. म्हणून मग लीड करत असलेल्या चैतन्यला सांगून ठेवले होते की जशी पायवाट दिसेल तशी ही पाण्याची वाट सोडून पायवाटेला लागायचे. पण हा भलताच उत्साही प्राणी. पायवाट न पाहता सरळ उतरु लागला. तो पुढे गेल्यावर देव्याला ती पायवाट दिसली. मग चैतन्यला पुन्हा त्या वाटेला जॉन व्हायला सांगितले. झाडी आणि काट्याकुट्यातून त्याला यावे लागले. पायवाट तशी मातीने भरलेली आणि निसरडी होती. पण सुरक्षित. त्या पायवाटेने उतरताना त्या कुत्रीने मागून माझ्या बॅगला असा काही धक्का दिला की जवळजवळ माझा तोल जाऊन मी पडलोच होतो. हात-पाय तर नक्कीच मोडले असते. अशी काही सभ्य शिवी हासडली तिला की बास... नशीब, स्नेहल दूर होती :-)
पुढे ती पायवाट पुन्हा पाण्याच्या नाळेत उतरली आणि आम्ही मोठ्या मोठ्या शिळांवरुन उड्या मारत उतरु लागलो. एके ठिकाणी गुडघा असा मुडपला की मी खूप मोठ्याने कळवळलो. पण थांबून चालणार नव्हते. एके ठिकाणी वाहत्या पाण्याचा झरा आढळला. थंडगार पाणी पिऊन मन आणि शरीर ताजे झाले आणि रिकाम्या झालेल्या बाटल्या भरुन घेतल्या. मागचा ग्रुप सावकाश येत होता आणि त्यामुळे कुठे तरी थांबावे लागणार होते. त्यांना आवाज देऊन पाणी दाखवून दिले आणि आम्ही पुढे झालो. निम्मी घळ उतरुन आल्यावर गुडघा जास्तच त्रास देऊ लागला. मग ब्रेक घेणे भाग होते. सावली पाहून बॅगा टाकल्या आणि रेलिस्प्रे मारला. पोटात काही ढकलणे गरजेचे होते. सगळेच शिळी चपाती आणि जॅम खाऊन पाणी प्यायले. आता घड्याळात अडीच वाजले होते आणि अजून निम्मा टप्पा बाकी होता. घाई करणे गरजेचे होते. चैतन्यने लीड घेतला तेव्हा नाळेतून बाजूला झालेली एक पायवाट हुकली होती. बरेच खाली आल्यावर माणसांचा आवाज आला. त्यांना आरोळी देऊन रस्ता विचारला तेव्हा ते म्हणाले "तिकडं कुटं खाली चाललाय, इथे वरती वाट हाय". मग पुन्हा वर गेल्यावर पायवाटेचे दर्शन घडले आणि हायसे वाटले. मागे राहिलेल्या मुंबईकरांना आवाज देऊन वर बोलावले. अजून किती वेळ लागेल असे विचारता एक-दीड तास असे उत्तर आले. आता मात्र घाई करणे गरजेचे होते. मी, देव्या आणि सॅंडीने झपझप पावले टाकायला सुरुवात केली. अर्ध्या पाऊण तासातच नाळेच्या पायथ्याच्या पठारावर आलो. आता हे पठार उतरले की गाव दिसणार, मग मी थंडगार पाणी डोक्यावर घेणार, मस्त अर्धा तास ताणून देणार अशा सुखद विचारांत गुंतलो असतानाच वाटेवरचे लक्ष ढळले आणि खाच्चकन बुटाच्या बाजूने पायात काटा घुसला. कमीत कमी अर्धा इंज आत गेला असेल. ट्रेकच्या मध्येच बूट काढले तर मला परत घालवत नाहीत आणि पुढच्या ट्रेकचा बट्ट्याबोळ होतो, अशक्य कंटाळा येतो असा अनुभव होता. म्हणून बूट काढले नाहीत आणि फक्त काटा बाहेर उपसून टाकला. करवंदाचा काटा होता, म्हणजे काळजीचे कारण नव्हते. थोडेसे रक्त आले असेल या कल्पनेने पुढे चालत राहिलो. पण थोड्याच वेळात मोजा रक्ताने भिजला. बुटाच्या बाहेरुनही चांगला दोन इंच व्यासाचा रक्ताचा डाग दिसू लागला. पण बूट काढायला मन तयार होईना. तसाच रेटून पुढे गेलो आणि एका झाडाखाली जाऊन बसलो. थोडेसे बुटाच्या वरुनच दाब दिला तर हातालाही रक्त लागले. पाणी पिऊन तसाच पुढे निघालो.
आता बेलपाड्याची पाण्याची टाकी दिसू लागली. मग पायांनाही ओढ लागली आणि पायांच्या आधीच मन बेलपाड्याला जाऊन थांबले. डावीकडे वर कोकणकडा कालच्या सांजवेळच्या नाजूक भेटीच्या आठवणी काढत होता. पुन्हा कधी येणार भेटायला हे विचारत होता. त्याला उगवत्यी अर्धचंद्राच्या साक्षीने परत येण्याचे वचन देऊनच मनाच्या मागोमाग पाय ओढत ओढत आम्हीही बेलपाड्याला पोचलो.
कारवर पोरांनी रेघोट्या ओढल्या होत्या. पण नशिबाने पेंटला डॅमेज नव्हते. त्यामुळे थंड पाण्याची अंघोळ वगैरेमध्ये रस राहिला नाही. म्हणून फक्त हातपाय धुवून कपडे बदलून आम्ही पुन्हा बिगर पिवळी प्लेट फोर्ड-फिगो ‘वडाप’मध्ये बसून मोरोशीला आलो. तिथल्या टपरीवजा हॉटेलवर थोडे चिप्स आणि कोल्ड्रिंक्स घेऊन पुण्याने मुंबईला मुरबाडच्या दिशेने आणि मुंबईने पुण्याला माळशेजच्या दिशेला निरोप दिला. अवघा दोन दिवस आणि एका रात्रीचा सहवास, पण सह्याद्रीच्या प्रेमापोटी तयार झालेले ते एक अनामिक नाते आत आयुष्यभर जपले जाणार आहे. तिथून परतताना माळशेज घाटाच्या वर आल्यावर पुलाखाली सुर्यास्ताचे सुंदर फोटो मिळाले. तिथून नारायणगावला एक चहा मारला आणि पुण्यात रात्री नऊ वाजता डायरेक्ट ‘लवंगी मिरची’च्या दारात गाडी नेऊन उभी केली. सॅंडी, मी आणि देव्याने ‘काळं मटण थाळी’वर आडवा हात मारला आणि आपापल्या घरी निघालो.
घरी आल्यावर कडक गरम पाण्याने अंघोळ करताना साबण लागेल तिथे आग होऊन जाणवत होते... ओह, इथे घासले आहे! अरेच्च्या, इथे खरचटलंय! अरे वा, इकडे पण कापलंय. रात्री अंथरुणावर पडल्यावर रापलेला चेहरा, भेगाळलेले ओठ, लाल झालेले कान, सोलवटलेले हात, दुखरे पाय हरिश्चंद्राच्या कोकणकड्याची आठवण करुन देत होते. तोच हरिशचंद्रगड, सगळ्या सह्यभ्रमरांचे मोहोळ, जिथे पुन्हा पुन्हा जायचा सोस प्रत्येक ट्रेकरला असतो. तोच कोकणकडा जिथून आपल्याला सगळे जग खुजे वाटते. ज्याच्यासमोर आपली क्षुद्रातिक्षुद्रता कळून येते. ज्याच्या माथ्यावरुन सूर्यास्ताच्या वेळी ’आय-लेवल’च्या खालचे सूर्यबिंब आपल्यावर रंग उधळीत निरोप घेते. ज्याच्या साक्षीने चमचमत्या नदीने शेजारच्या दोन्ही तीराला भरभरुन प्रदान केलेल्या चराचर जीवनाचे पट उलगडत असतात. ती आठवण पुन्हा साद घालत असते... गड्या परत कधी येतोस?
प्रत्येकजण आपापल्या सोयीने 'वाघ-ससे मारुन' आला. तोंडे खंगाळून आणि अंघोळीची गोळी घेऊन सगळे तयार झाले. वर असलेल्या त्या मामांनाच पोहे आणि चहा आणायला सांगून आम्ही उरल्या-सुरल्या ब्रेड, जाम, बिस्किटे यांवर ताव मारायला सुरुवात केली. पोहे आल्यावर अधाशासारखे तुटून पडलो. वर चहाची फोडणी बसली आणि सगळे घोडे दिवसाच्या मोहिमेसाठी तयार झाले. नळीच्या वाटेने आमची काल अशी काही 'वाट' लावली होती की तारामती वगैरे स्वप्नातसुद्धा नको वाटू लागले होते. म्हणून तो बेत काल रात्रीच रद्द केला होता. एकवेळ तोलारखिंडीच्या माणसाळलेल्या वाटेने जावे असे एकवार वाटून गेले. पण कीडा म्हणतात ना, तसलेच काहीतरी असावे म्हणून तो विचार फेटाळून लावला. शिवाय तिकडून गेले तर पुन्हा लिफ्ट घेऊन माळशेज घाट उतरुन कार घेण्यासाठी बेलपाड्याला सर्कस करत जावेच लागणार होते. म्हणून पाचनईने उतरायला एखादाच तास लागतो आणि पुढे साधले घाट उतरायला आणखी दोन-तीन तास, म्हणजे तीन वाजता बेलपाडा, असे टार्गेट सेट केले. आजची वाटचाल खूप सोप्पी असेल असे वाटले होते. पण कदाचित नियती ते चूक ठरवणार होती. सगळं आवरुन निघायला साडेनऊ झाले. ग्रुप फोटो काढून मग हरिश्चंद्रेश्वराचे आणि केदारेश्वराचे दर्शन घेतले आणि साधारण पावणेदहाला पाचनईची वाट उतरायला चालू केले.
रस्ता उतरणीचा असल्याने सुखद वाटत होता. पहिली पंधरा-वीस मिनिटे उन्हाचा सोडल्यास पूर्णवेळ कड्याच्या आडोशाने वाटचाल थंडगार सावलीतून होती. वाट सुरु होते तिथेच उजवीकडे एक मिनी-कोकणकडा आहे. ठेवण अगदी कोकणकड्यासारखी पण आकार थोडासा लहान. तो पाहून देवाने इथे आधी कोकणकड्याचे स्केल्ड डाऊन मॉडेल इथे बनवले असेल, हे प्रोटोटाईप असेल असे फालतू जोक्स मारुन झाले. तिथेच एक कुत्री आमच्यासोबत चालू लागली. आता ही इथे बरोबर आली म्हणजे शेवटपर्यंत साथ देणार याची खात्री. प्रत्येक ट्रेकला असे एखादे कुत्रे सोबत असतेच.
कड्याला बिलगून जाणारी वाट सुरेख होती. अगदी त्याच्या अंगाशी लगट करुन जाणारी आणि डावीकडे एका घोड्याच्या नालेच्या आकाराच्या दरीचे दृश्य. कड्याला लागूनच काही वाटेवर तयार झालेल्या गुहासदृश्य रचना. कँपिंगसाठी आदर्श ठिकाण. पावसाळ्यात या दरीत चारपाच पदरी धबधबा, चारपाच टप्प्यात कोसळून डोळ्यांचे पारणे फेडत असेल. फक्त फोटोग्राफीसाठी म्हणून येत्या पावसाळ्यात यायचे असे मी आणि देव्याने कधीच नक्की केले होते. पावले झपझप पडत होती. खाली पायथ्याला चाललेल्या विहिरीवरच्या इंजिनाचा आवाज येऊन आपण माणसांच्या जगात आल्याची जाणीव झाली. मुंबईकरांपैकी एकाला SLR कॅमेराची गोडी लावण्यात आम्ही यशस्वी झालो होतो. तो विविध कॅमेरांचे मॉडेल्सचे आणि लेन्सचे ऑप्शन्स विचारुन पाहत होता. बहुतेक हा कॅमेरा-बकरा हलाल होणार पुढल्या काही महिन्यांत. अशा काही पेसने आम्ही उतरत होतो की साधारण तासाभरातच पायथ्याच्या पुलाशी पोचलो. पुलाच्या अलीकडे असणारा डावीकडचा रस्ताच साधले घाटात जातो हे पक्के माहित होते, पण पुढे गावाशी जाऊन लिंबू सरबत आणि पर्यायाने एक ब्रेक घेऊन फ्रेश व्हावे असे ठरवून आम्ही जवळच हॉटेलशी पोचलो. प्रत्येकी दोन लिंबू सरबतांची ऑर्डर देऊन निवांत त्या नुकत्याच धुतलेल्या फरशीवर आडवे झालो. समोर दिसणारी विहीर पाहून चैतन्यने त्या काकांना पोहरा आहे का म्हणून विचारले. आता एवढा थकला असताना त्याला विहिरीतून पाणी काढायची का हौस असावे याचे आम्हांला कुतूहल वाटले. पण नंतर समजले की साहेबांना वाघ मारायला जायचे होते :-)
तिथे फ्रेश झाल्यावर काकांना विचारुन साधले घाटाचा रस्ता कन्फर्म करुन घेतला. देव्या तर भलताच खूष होता. साधले घाटात जायचे म्हणून. त्याचे आडनावच 'साधले', पण एवढा खूष की जणू घाटाचा सातबाराच त्याच्या नावावर आहे. पुढे एक ग्रुप भेटला आणि त्यातल्या एकाला माझी मिशी भलतीच आवडली. आपला ट्रेडमार्कच आहे म्हणा तो. असो. साधले घाटाच्या तोंडापर्यंत पोचायचे म्हणजे कच्च्या सडकेवरुन चारेक किलोमीटर तरी पायपीट होती. उन्हातान्हात आमची ती सात जणांची वरात त्या रस्त्याने निघाली. पुढे गेल्यावर एके ठिकाणी वाहते पाणी आणि आजूबाजूचा सपाट प्रदेश पाहून पुढल्या पावसाळ्यात चारपाच दिवस फक्त फोटोसाठी आल्यावर तंबू लावून कुठे मुक्काम करायचा याची जागाच नक्की केली. पाण्यात डुंबायचा मोह होत होता, पण वेळ जाईल म्हणून आवरता घेतला. त्यातच भर म्हणून त्या कुत्रीने आम्हांला खिजवायला डायरेक्ट पाण्यात बसकण मारुन पाणी प्याले आणि आम्हांला वाकुल्या दाखवल्या. जळफळाट झाला. पण इलाज नव्हता. डावीकडे मागे ज्या नळीच्या वाटेने आम्ही चढून आलो तिचे वरचे मुख दिसत होते. मागे हरिश्चंद्रगडाचे शिखर 'टाटा' करत होते. बरेच अंतर चालून गेल्यावर खिंडीच्या अलिकडे एक अस्पष्ट पायवाट डावीकडे झाडीत गेलेली दिसली. पण साधले घाटात जाणारी वाट ती हीच का हे नक्की नव्हते. मनाचा हिय्या करुन मी, देव्याने पुढे जाऊन दोन दिशांना वाटेची चाचपणी करायचे ठरवले आणि नक्की वाट सापडली की बाकीच्यांना बोलावून घ्यायचे ठरवले. थोडे पुढे जाऊन वाट दिसली आणि ही पाण्याची वाट आपल्याला बरोबर घाटाच्या तोंडाशी घेऊन जाणार याची खात्री पटली. बाकीच्यांना बोलावून घेतले आणि जरा ब्रेक घेऊन फ्रेश व्हायला सांगितले. दहा मिनिटे आराम करुन पुन्हा चाल सुरु केली. ओढ्याच्या मार्गातून जात जात एका टेकडीच्या पायथ्याला आलो. आता ती चढून पार करणे गरजेचे होते. गड उतरताना सर्वात अवघड वाटणारी गोष्ट म्हणजे एखादी चढण. कारण मनाची तयारी असते ती उतरण्याची आणि अशी एखादी चढण लागली की जीव मेताकुटीला येतो. असेच जीवावर आलेली चढण दाट झाडीतून एकदाची चढली आणि समोरचे दृश्य पाहून हरखून गेलो. समोर साधले घाटाची वाट आणि त्यापलीकडे दिसणारा कोकणतळ. एवढे दिवस इमेलमध्ये चर्चिला गेलेला, देव्याच्या नावावर सातबारा असलेला, आम्हांला परत घरी घेऊन जाणारा हाच तो साधले घाट.
मला जरा थकवा आल्यासारखे जाणवले. शरीरातल्या साखरेची लेवल करायची म्हणून मी पतापट एकदम चार लेमन गोळ्या कडामकुडुम चावून खाल्ल्या. स्नेहलने आणलेल्या गोळ्यांचा ब्रॅंड होता ‘हाय-हू’. त्या खाल्ल्यावर पाणी पिऊन मला तसेच हाय-हू वाटायला लागले. थोडावेळ त्या अरुंद खिंडीतली थंडगार हवा पिऊन घेतली आणि काही फोटो काढून कॅमेरा बॅगेत ठेवून दिला. आता पुढला रस्ता या कोरड्या झालेल्या पाण्याच्या वाटेने उतरायचा होता. पण पाण्याचा काही भरवसा नसतो. त्याला शंभर फुटांवरुनही उडी मारता येते. त्याचे थोडेच हातपाय तुटणार आहेत? शिवाय पाण्याची वाट मोठाल्या दगडधोंड्यांनी भरलेली असल्याने पाय आणि गुढघ्यांवर जास्त ताण येतो. म्हणून मग लीड करत असलेल्या चैतन्यला सांगून ठेवले होते की जशी पायवाट दिसेल तशी ही पाण्याची वाट सोडून पायवाटेला लागायचे. पण हा भलताच उत्साही प्राणी. पायवाट न पाहता सरळ उतरु लागला. तो पुढे गेल्यावर देव्याला ती पायवाट दिसली. मग चैतन्यला पुन्हा त्या वाटेला जॉन व्हायला सांगितले. झाडी आणि काट्याकुट्यातून त्याला यावे लागले. पायवाट तशी मातीने भरलेली आणि निसरडी होती. पण सुरक्षित. त्या पायवाटेने उतरताना त्या कुत्रीने मागून माझ्या बॅगला असा काही धक्का दिला की जवळजवळ माझा तोल जाऊन मी पडलोच होतो. हात-पाय तर नक्कीच मोडले असते. अशी काही सभ्य शिवी हासडली तिला की बास... नशीब, स्नेहल दूर होती :-)
पुढे ती पायवाट पुन्हा पाण्याच्या नाळेत उतरली आणि आम्ही मोठ्या मोठ्या शिळांवरुन उड्या मारत उतरु लागलो. एके ठिकाणी गुडघा असा मुडपला की मी खूप मोठ्याने कळवळलो. पण थांबून चालणार नव्हते. एके ठिकाणी वाहत्या पाण्याचा झरा आढळला. थंडगार पाणी पिऊन मन आणि शरीर ताजे झाले आणि रिकाम्या झालेल्या बाटल्या भरुन घेतल्या. मागचा ग्रुप सावकाश येत होता आणि त्यामुळे कुठे तरी थांबावे लागणार होते. त्यांना आवाज देऊन पाणी दाखवून दिले आणि आम्ही पुढे झालो. निम्मी घळ उतरुन आल्यावर गुडघा जास्तच त्रास देऊ लागला. मग ब्रेक घेणे भाग होते. सावली पाहून बॅगा टाकल्या आणि रेलिस्प्रे मारला. पोटात काही ढकलणे गरजेचे होते. सगळेच शिळी चपाती आणि जॅम खाऊन पाणी प्यायले. आता घड्याळात अडीच वाजले होते आणि अजून निम्मा टप्पा बाकी होता. घाई करणे गरजेचे होते. चैतन्यने लीड घेतला तेव्हा नाळेतून बाजूला झालेली एक पायवाट हुकली होती. बरेच खाली आल्यावर माणसांचा आवाज आला. त्यांना आरोळी देऊन रस्ता विचारला तेव्हा ते म्हणाले "तिकडं कुटं खाली चाललाय, इथे वरती वाट हाय". मग पुन्हा वर गेल्यावर पायवाटेचे दर्शन घडले आणि हायसे वाटले. मागे राहिलेल्या मुंबईकरांना आवाज देऊन वर बोलावले. अजून किती वेळ लागेल असे विचारता एक-दीड तास असे उत्तर आले. आता मात्र घाई करणे गरजेचे होते. मी, देव्या आणि सॅंडीने झपझप पावले टाकायला सुरुवात केली. अर्ध्या पाऊण तासातच नाळेच्या पायथ्याच्या पठारावर आलो. आता हे पठार उतरले की गाव दिसणार, मग मी थंडगार पाणी डोक्यावर घेणार, मस्त अर्धा तास ताणून देणार अशा सुखद विचारांत गुंतलो असतानाच वाटेवरचे लक्ष ढळले आणि खाच्चकन बुटाच्या बाजूने पायात काटा घुसला. कमीत कमी अर्धा इंज आत गेला असेल. ट्रेकच्या मध्येच बूट काढले तर मला परत घालवत नाहीत आणि पुढच्या ट्रेकचा बट्ट्याबोळ होतो, अशक्य कंटाळा येतो असा अनुभव होता. म्हणून बूट काढले नाहीत आणि फक्त काटा बाहेर उपसून टाकला. करवंदाचा काटा होता, म्हणजे काळजीचे कारण नव्हते. थोडेसे रक्त आले असेल या कल्पनेने पुढे चालत राहिलो. पण थोड्याच वेळात मोजा रक्ताने भिजला. बुटाच्या बाहेरुनही चांगला दोन इंच व्यासाचा रक्ताचा डाग दिसू लागला. पण बूट काढायला मन तयार होईना. तसाच रेटून पुढे गेलो आणि एका झाडाखाली जाऊन बसलो. थोडेसे बुटाच्या वरुनच दाब दिला तर हातालाही रक्त लागले. पाणी पिऊन तसाच पुढे निघालो.
आता बेलपाड्याची पाण्याची टाकी दिसू लागली. मग पायांनाही ओढ लागली आणि पायांच्या आधीच मन बेलपाड्याला जाऊन थांबले. डावीकडे वर कोकणकडा कालच्या सांजवेळच्या नाजूक भेटीच्या आठवणी काढत होता. पुन्हा कधी येणार भेटायला हे विचारत होता. त्याला उगवत्यी अर्धचंद्राच्या साक्षीने परत येण्याचे वचन देऊनच मनाच्या मागोमाग पाय ओढत ओढत आम्हीही बेलपाड्याला पोचलो.
कारवर पोरांनी रेघोट्या ओढल्या होत्या. पण नशिबाने पेंटला डॅमेज नव्हते. त्यामुळे थंड पाण्याची अंघोळ वगैरेमध्ये रस राहिला नाही. म्हणून फक्त हातपाय धुवून कपडे बदलून आम्ही पुन्हा बिगर पिवळी प्लेट फोर्ड-फिगो ‘वडाप’मध्ये बसून मोरोशीला आलो. तिथल्या टपरीवजा हॉटेलवर थोडे चिप्स आणि कोल्ड्रिंक्स घेऊन पुण्याने मुंबईला मुरबाडच्या दिशेने आणि मुंबईने पुण्याला माळशेजच्या दिशेला निरोप दिला. अवघा दोन दिवस आणि एका रात्रीचा सहवास, पण सह्याद्रीच्या प्रेमापोटी तयार झालेले ते एक अनामिक नाते आत आयुष्यभर जपले जाणार आहे. तिथून परतताना माळशेज घाटाच्या वर आल्यावर पुलाखाली सुर्यास्ताचे सुंदर फोटो मिळाले. तिथून नारायणगावला एक चहा मारला आणि पुण्यात रात्री नऊ वाजता डायरेक्ट ‘लवंगी मिरची’च्या दारात गाडी नेऊन उभी केली. सॅंडी, मी आणि देव्याने ‘काळं मटण थाळी’वर आडवा हात मारला आणि आपापल्या घरी निघालो.
घरी आल्यावर कडक गरम पाण्याने अंघोळ करताना साबण लागेल तिथे आग होऊन जाणवत होते... ओह, इथे घासले आहे! अरेच्च्या, इथे खरचटलंय! अरे वा, इकडे पण कापलंय. रात्री अंथरुणावर पडल्यावर रापलेला चेहरा, भेगाळलेले ओठ, लाल झालेले कान, सोलवटलेले हात, दुखरे पाय हरिश्चंद्राच्या कोकणकड्याची आठवण करुन देत होते. तोच हरिशचंद्रगड, सगळ्या सह्यभ्रमरांचे मोहोळ, जिथे पुन्हा पुन्हा जायचा सोस प्रत्येक ट्रेकरला असतो. तोच कोकणकडा जिथून आपल्याला सगळे जग खुजे वाटते. ज्याच्यासमोर आपली क्षुद्रातिक्षुद्रता कळून येते. ज्याच्या माथ्यावरुन सूर्यास्ताच्या वेळी ’आय-लेवल’च्या खालचे सूर्यबिंब आपल्यावर रंग उधळीत निरोप घेते. ज्याच्या साक्षीने चमचमत्या नदीने शेजारच्या दोन्ही तीराला भरभरुन प्रदान केलेल्या चराचर जीवनाचे पट उलगडत असतात. ती आठवण पुन्हा साद घालत असते... गड्या परत कधी येतोस?
08:29
Trek to Harishchandragad - Part 2
After making our cave more hospitable, we had our lunch and everyone was tired enough to take some rest. BTW, there are some men at the top who serve you with breakfast to lunch at minimal rates and they can be your guide too if you are visiting this place for the first time.
Anyways, after the much needed rest we went so see Konkan kada, the naturally formed rock face which was one of the highlights of this trek. Sometimes a Broken Sectre phenomenon (a circular rainbow) can be seen from this point. Due to wind erosion, the cliff is concave shaped. The edge of Konkan kada is about 1 km in length. The time at the konkan kada was amazing & we spent close 2 hours over here clicking photos from various angles and locations. Everyone peeked down the cliff in the traditional pose (which is sleeping on the edge and taking a look at the valley)
After the sunset we headed back to our caves for the dinner preparation. First, we decided to make the soup. All the powder soup packets came handy and every one was served with a hot tomato soup. The hot soup and the cold climate wowww it was a fantastic combination. Dal Khichadi served the dinner purpose and we again headed to get some sleep. Fetching drinking water, cooking food, washing utensils, sleeping in the cave and sunset at konkan kada were all the activities we did apart from the trek the first day.
As the sun rose and all the morning duties (including breakfast) done, we went to see Kedareshwar. The shivling which is surrounded by freezing water is at the centre of the cave and cave has four pillars out of which 3 are completely broken and it is said that when this pillar will collapse the world will come to an end. The height from the base of this shivling is appx 5 feet.
We decided not to visit the Taramati peak as it was already late and we have to reach Pune early, so we decided to leave the place then and there. Again the frustrating climb of the 7 hills and we were back to the rock patch. The rock patch wasn’t a problem for us, we tackled it carefully and quite comfortably without any incidence. In the meantime we called the jeep guy who dropped us at Khireshwar and told him to pick us up again @ 1PM.
We managed to reach the base village in about 3.5 hours which was pretty good time. The jeep was waiting for us. We transferred ourselves to the jeep and the return journey to Ale phata commenced. The return journey was uneventful as everyone was tired and hungry. After reaching Ale phata, had our lunch and boarded a ST bus to Pune and reached Pune @ 7PM.
This trek gives you ample of memories each time you visit this place. Every person who calls himself as a trekker is incomplete without a trek to this place. The memories of this trek shall be resting in our minds for the rest of our lifetime and in the end NOTHING ELSE MATTERS!!!
Anyways, after the much needed rest we went so see Konkan kada, the naturally formed rock face which was one of the highlights of this trek. Sometimes a Broken Sectre phenomenon (a circular rainbow) can be seen from this point. Due to wind erosion, the cliff is concave shaped. The edge of Konkan kada is about 1 km in length. The time at the konkan kada was amazing & we spent close 2 hours over here clicking photos from various angles and locations. Everyone peeked down the cliff in the traditional pose (which is sleeping on the edge and taking a look at the valley)
After the sunset we headed back to our caves for the dinner preparation. First, we decided to make the soup. All the powder soup packets came handy and every one was served with a hot tomato soup. The hot soup and the cold climate wowww it was a fantastic combination. Dal Khichadi served the dinner purpose and we again headed to get some sleep. Fetching drinking water, cooking food, washing utensils, sleeping in the cave and sunset at konkan kada were all the activities we did apart from the trek the first day.
As the sun rose and all the morning duties (including breakfast) done, we went to see Kedareshwar. The shivling which is surrounded by freezing water is at the centre of the cave and cave has four pillars out of which 3 are completely broken and it is said that when this pillar will collapse the world will come to an end. The height from the base of this shivling is appx 5 feet.
We decided not to visit the Taramati peak as it was already late and we have to reach Pune early, so we decided to leave the place then and there. Again the frustrating climb of the 7 hills and we were back to the rock patch. The rock patch wasn’t a problem for us, we tackled it carefully and quite comfortably without any incidence. In the meantime we called the jeep guy who dropped us at Khireshwar and told him to pick us up again @ 1PM.
We managed to reach the base village in about 3.5 hours which was pretty good time. The jeep was waiting for us. We transferred ourselves to the jeep and the return journey to Ale phata commenced. The return journey was uneventful as everyone was tired and hungry. After reaching Ale phata, had our lunch and boarded a ST bus to Pune and reached Pune @ 7PM.
This trek gives you ample of memories each time you visit this place. Every person who calls himself as a trekker is incomplete without a trek to this place. The memories of this trek shall be resting in our minds for the rest of our lifetime and in the end NOTHING ELSE MATTERS!!!
How to reach:
There are 3 to 4 different ways to reach Harishchandragad. This is the most preferred route:
Name of the Fort: Harishchandragad
Mountain Ranges: Malshej ghat/ Ajoba range
How to reach: Pune-Narayangao-Ale phata-Khubi phata-Khireshwar
Distance from Pune: 140 km one side
Height: 4700ft appx.
Base Village: Khireshwar
Difficulty Level: Medium
Time to reach top: 4-5 hrs.
22:08
Trek To Harishchandragad--- Part 1
This is seriously a over due post. We planned it on 15th and !6th November 2008 and I am able to write this post today. So here we go…
As usual the g-mail thread reached a thread count of 72 and guess what? The person who last confirmed his availability was me. As I had been to this place earlier with not so good experience of CHAKAVA, I was bit reluctant and to add to the spice there was a Vasota trek planned by Trekdi which is in my ‘to do’ list for a long long time. But after confirming with my regular Trekdi friends, I came to know that I am all alone and hence decided against it as there is always a next time.
So it’s Harishchandragad via Tolarkhind for me (or rather us...)
Harishchandragad, one of the most ancient forts in Western Ghats and it is called as “trekkerschi pandhari” in Marathi. The major attraction of Harishchandragad is Konkan Kada; a breathtakingly beautiful place and a nice culmination of trek and the shear drop of almost 1200 Ft is the most frightening sight. Its beyond description, one should actually see it to experience the nature's architecture. The two peaks at the top viz. Taramati and Rohidas are also worth visiting. To add to that there are number of ancient caves and a Lord Shiva temple. It is necessarily a 2 day trek and it’s almost impossible to cover the whole fort in a single day
Anyways after searching on the MSRTC site, we came to know that there is a 3 am bus which leaves for Malegaon from Shivajinagar and will reach Alephata at 5 and the next bus to Khireshwar (which is apparently the base village of H’gad via Tolar Khind) is at 6:30AM which will drop us at Khubi phata and then we will have to walk the rest 4km from Khubi phata to Khireshwar. This was finalized and everyone was given their meeting points. Me,Pankaj,Vamsi,Shrikant,Bhushan,Abhijeet and Rohit was supposed to meet at Rohit’s place and rest (read Nikunj, Amrapali, Dipti) was supposed to meet us on the Shivajinagar ST stand. Amrapali was going to come down all the way from Mumbai whereas Dipti was going to come directly from her office which allows her to go home at 12am . Nikunj was coming from Aundh. Everyone came in time and we started by 3 AM bus. We reached Alephata at 4:45AM without any hiccups. After getting down, had a ‘good morning’ tea at a roadside tapari. After enquiring the Tapari owner regarding the 6:30 AM bus we were glad to know that this bus has been cancelled since long time and the next bus is at 7 or 7:30 . So we cancelled the plan to travel by bus instead asked the tapari owner whether we will get any Jeep at this time. He said yes and asked one of jeep driver to drop us at Khireshwar. The driver quoted us with 750 grand and then we argued and settled down on 600/-. By the way his name was Dildaar :) :).
We started our journey by the jeep and after an hour ride reached Alephata. We missed the junction at the first and went ahead to realize the mistake but within no time we were on the right track and reached Khireshwar at around 6:30AM .
(P.S. Ancient temple caves present at the base village Khireshwar are also worth seeing.)
We were surprised to see a hotel with a toilet attached to it. We stopped at a stall there and had tea and pohe. After all the duties done, soon, we started our trek through the forest and we already had our first sign, a red arrow, which was assuring. The forest was dense and so it kept us away from the sun’s heat, which was getting hotter as time passed.
The beauty of Harishchandragad is that this trek offers different types of terrain that you can expect in one single trek. The first part is the most tiring & this patch called as the jungle patch where you have dense vegetation & a small track which you need to follow. This track is littered with stones of all sizes & is really a challenge to your feet. The humidity of this stretch was amazing with the jungle all around. You are caught in a “Catch 22” situation here. Do you keep your jacket on or not? If you take off your jacket the frequent rains or the cold will make you to put in on in no time & if you put your jacket on, the humidity will start bearing down upon you & you start sweating profusely under your jacket. This is patch of about 1 hour after which we reach a point called as Tolar Khind.
From Tolar Khind, there is a another path from the opposite direction. This other path is from the other village. After tolar khind there is a stretch, the famous rock patch of Harishchandragad which many trekkers find difficult to scale but actually it is not that challenging but it’s a bit tricky and you can not afford to lose your concentration just once as that may fix your appointment with the Almighty.
Beyond this stretch starts the most frustrating part of the trek where you need to cross 7 hills in a row to reach the temple at the top. I call this stretch frustrating because you climb up a hill & go down on it’s side to again climb up another hill….this goes on for 7 hills in a row. The good point is there are some red arrows to guide you on this way so that one can not lose its path
We reached our destination after 5 hours of strenuous climb. We saw several people trying to make it to the top on the way so we were walking a bit fast than usual in order to BOOK a cave. Luckily for us, there was just one cave (read Ganesh Cave ) which was unoccupied & it was just the perfect fit for us 10 guys.
To be continued….
04:30
Subscribe to:
Posts (Atom)







