Pankaj भटकंती Unlimited™

मागच्या आठवड्यात महेंद्रजींनी शेरिल ऊर्फ व्हाईट इंडियन हाऊसवाईफचा फोटो ’सकाळ’ वृत्तपत्रात अगदी काहीही परवानगी न घेता अगदी गरीब पद्धतीने मॉर्फ करुन वापरला, यासंबंधी पोस्ट लिहिली होती. अर्थात तिथे किमान (गरीब का होईना) मॉर्फिंगचे कष्ट घेतले गेले होते. टाईम्स ग्रुप आणि त्यांच्यासाठी जाहिरात डिझाईन करणारी कंपनीदेखील या बाबतीत मागे नाही. आजच्या संडे टाईम्स आणि टाईम्स समूहाच्या इतर संलग्न वृत्तपत्रांमध्ये आज ’पुणे फेस्टिवल’ संदर्भात एक जाहिरात झळकली आहे. त्यामध्ये जे ग्राफिक्स वापरण्यात आले आहे त्यात फेस्टिवलमध्ये सहभागी होणाऱ्या कलाकारांबरोबरच पुण्याची संस्कृती दाखवण्याच्या हट्टापोटी काही गणेशोत्सवाचे फोटो वापरले गेले आहेत.



काही फोटो ओळखीचे वाटत होते. फोटोग्राफर्स@पुणे या ग्रुपचा सदस्य (आणि मॉडरेटर) असल्याकारणाने बऱ्याच सदस्यांना मी वैयक्तिकरीत्या ओळखतो. त्यामुळे त्यांचे विशेष फोटो अगदी तोंडपाठ आहेत. अशाच काही पाहिलेल्या फोटोंपैकी हा एक सुहासचा फोटो. आयुष्यात अशा फोटोची संधी एकदाच मिळत असते, आणि त्या वेळी ती दवडली तर पुन्हा कधीही तो क्षण हाती लागणार नाही. ही संधी अचूक टिपल्यामुळे या फोटोमध्ये जो जल्लोश आणि ऊर्जा दिसून येते त्यामुळेच हा माझ्या काही आवडत्या फोटोंपैकी एक आहे.त्या फोटोमध्ये जो टकलू तरुण जल्लोशात ढोल वाजवतो आहे तो म्हणजे जगद्विख्यात शिवगर्जना ढोल पथकातील दीपक. तोही या फोटोमुळे सुहासचा चांगला मित्र झाला आहे. फोटोग्राफर्स@पुणेच्या २००८ च्या वार्षिक प्रदर्शानातही हा फोटो विजेता ठरला होता.

टाईम्सच्या जाहिरातीमध्ये हा फोटो ओळखायला अजिबात कष्ट पडले नाहीत. सुहासने पण टाईम्स समूहाला किंवा अन्य कुठल्याही एजन्सीला या फोटोचे कॉपीराईट हक्क विकले नाहीत हे स्पष्ट सांगितले. मग सहज म्हणून इतर फोटोही चाळायला सुरुवात केली. तर दहा मिनिटांतच आणखी दोन फोटो चोरीचे सापडले. तो दुसरा ढोलवाला फोटो आहे किरण पाटील या मित्राचा. आणि तुतारीचा फोटो आहे चिन्मयचा. तुतारीचा फोटो मिरर करुन वापरला आहे. खाली दिलेल्या तिन्ही ओरिजिनल फोटोच्या लिंक्स:
सुहास (ढोल-१): http://www.flickr.com/photos/simplysuhas/2856502906/
किरण (ढोल-२): http://www.flickr.com/photos/kiranppatil/3886544740/
चिन्मय (तुतारी): http://www.flickr.com/photos/chinmaypatil/1441691133/

या तीनही फोटोग्राफर्सशी बोलून त्यांनी कुणालाही हक्क दिले नाहीत याची खात्री केली आहे. जर टाईम्स एक जबाबदार मिडिया म्हणून स्वतःला संबोधून घेण्यात धन्यता मानत असेल तर त्या फोटोचे हक्क त्या जाहिरात डिझाईन संस्थेकडे आहेत की नाहीत याची साधी तपासणीही त्यांनी करु नये? बरं थर्ड पार्टी जाहिरात संस्थेने डिझाईन केलेली जाहिरात जरी असली तरी ती जाहिरात टाईम्स ग्रुपच्याच प्रायोजित कार्यक्रमासाठी तयार केली गेली आहे. मग कमीत कमी एक जाहिरातीचे मालक म्हणून तरी त्यांनी ही जाहिरात आणि त्यातले फोटो तपासून पहावेत ना? एक सीरियस हॉबिस्ट फोटोग्राफर या नात्याने जो संताप व्यक्त करायचा तो अशासाठी की आपापले व्यस्त लाईफ सांभाळून फोटोग्राफीच्या छंदासाठी हजारो, प्रसंगी लाखो रुपये कॅमेरा आणि लेन्स मध्ये गुंतवून, पहाटे साडेतीन-चारला उठून गारठ्यात वाहने चालवून, गर्दीत धक्के आणि पोलिसांची क्वचित अरेरावी सहन करुन आम्ही जे फोटो काढतो ते काय अशा चोरांसाठी?