Pankaj भटकंती Unlimited™

लडाखचे स्वप्न २०१२च्या ऑगस्टमध्ये खरं तर पूर्णत्वास गेले होते. ऐन पर्यटन हंगामातले सगळ्या प्रकारचे अनुभव घेऊन झाले होते. लेह मार्केट, खरेदी, मल्टीक्विझिन हॉटेल्स, दिमतीला गाड्या, सर्व रस्ते व्यवस्थित चालू झालेले. सगळ्या मुक्कामाच्या जागा निश्चित केलेल्या... म्हणजे अगदी आखीव रेखीव प्लॅन केलेला. क्षुल्लक(? ) अडचणी वगळता तो अगदी व्य्वस्थित पारही पडला होता. पण सगळं धोपट मार्गाने घडलं तर ती ‘भटकंती अनलिमिटेड’ कसली! जगावेगळं काहीतरी रानटी करायची खाज रक्तातच असल्याने जेव्हा सुट्ट्या जमून आल्या तेव्हा आम्ही धोपटमार्ग स्वीकारणार नव्हतोच. अशाच एका चर्चेतून ऐन हिवाळ्यात लडाखची ट्रिप करण्याची आयडियाची कल्पना आमच्या सुपीक डोक्यात उगवली. आता एखाद्याच्या डोक्यातून विचित्र कल्पना उगवली तर बाकीच्यांनी त्याला रोखावं ना! पण नाही, मित्रच असले हालकट भेटलेत की उगवलेल्या कल्पनेला पाणी घालायला सुरुवात केली. मी, ध्रुव, परिक्षित, तेजस चार टाळकी जमली, लडाखमधल्या गोम्पांचे महोत्सव कधी असतात त्याच्या तारखा काढल्या गेल्या. आमचा लडाखमधला brother from another mother तेन्झिंगला कसाबसा कॉंटॅक्ट करुन फक्त लेहमधल्या राहण्याची सोय बघायला सांगितली. खरं तर त्याच्या घरीच (फ्री) मुक्काम करण्याची त्याची इच्छा होती, पण घराचे चालू असलेले बांधकाम आणि त्याच्या कुटुंबाची गैरसोय होऊ नये म्हणून आम्ही वेगळी सोय बघायला सांगितली. अर्थातच ऑफ सीझन असल्याने कुठल्याही होमस्टेसाठी ते additional incomeच होते. म्हणून तेही अगदीच स्वस्तात मिळाले. अंदाजे ९००-१००० रुपये चौघांना मिळून. दोन खोल्या. हिवाळ्यात लडाखला कुणीच जात नसल्याने विमानाची तिकीटेही ‘स्कीम’मध्ये मारली. आणि सुरु झाला आमचा प्रवास.

मुंबईहून दिल्ली, दिल्ली विमानतळावर १६ अंशात फुकाचं पैसे उधळून सकाळी केलेलं खाणं, टकामका पाहत आय व्हिटॅमिन घेणं वगैरे नेहमीचे सोपस्कार झाल्यानंतर आमचं गो-इंडिगो लेहच्या दिशेनं झेपावलं तेव्हा दिल्ली अजूनही दाट धुक्याच्या रजईतून बाहेर पडली नव्हती. तिला तसेच पहाटेच्या साखरझोपेत सोडून विमानाने उत्तर दिशा पकडली आणि उगवत्या सूर्याच्या झळाळीत न्हालेल्या गढवाल-कुमाऊच्या हिरव्या प्रदेशातून पुढे अतिउत्तरेच्या पांढर्‍या शुभ्र हिमालयाच्या दिशेनं होणारं ट्रान्झिशन देखणं दिसत होते. अगदी त्या उंचीवरुनही मोरेय प्लेन्स आणि त्यातून जाणारा गोठलेला मनाली-लेह हायवे ओळखता आला. एखादं दूरवरचं हिमशिखर ओळखता येतंय का ही कसतर करत असताना, जसजसं लडाखमध्ये प्रवेश केला तसतसा खालचा हिरवा प्रदेश नाहीसा होऊन वॉलनट ब्राऊनीवर पांढर्‍या आयसिंग शुगरचं डेकोरेशन दिसू लागलं. हे दृश्य याआधी कधीच पाहिलं नव्हतं. आणि विमानाच्या दोन्ही बाजूंच्या खिडक्यांतून आम्ही आजूबाजूच्या प्रवाशांची पर्वा न करता आम्ही उड्या मारुन मारुन ते डोळ्यांत साठवत होतो. "crew, prepare for landing" हे पायलटचे शब्द हवाईसुंदरीआधी मीच ऐकले आणि कॅमेरा सरसावून बसलो तर ती बया आलीच "कुर्सी की पेटी बांध ले" करत. टचडाऊन झाल्यावर "लेह के कुशोक बकुला रिंपोचे हवाईअड्डेपर आप का स्वागत है। बाहर का तापमान शून्य से नीचे छ: डिग्री है!" हे सांगितल्यावर आम्ही उतरायला तयार झालो. परिक्षित प्रथमच आला असल्याने साहजिकच त्याला जास्त उत्सुकता होती. दरवाजाजवळचेच सीट्स असल्याने सगळ्यात पुढे हौसेने तो उभा राहिला. दरवाजा उघडल्यासरशी लेहच्या हवेनं असा काही हिसका दाखवला की त्या बोचर्‍या थंडीचा झटका सहन न होऊन चिंगाट मागे आला. एखादं जॅकेट सोबत ठेवून बाकी सगळे थंडीचं संरक्षण चेक-इन केलं असल्याने मांडीपासून पायांची खाली लाकडं झालीच होती. बॅगेज मिळेपर्यंत दुसरा काहीही पर्याय नव्हता. बाहेर आल्यावर तेन्झिनला कडकडून मिठी मारल्यावर त्याने पुढचे आठ-दहा दिवस आमच्या सोबत असलेली गाडी दाखवली. फक्त डिझेल भरुन वापरायला मिळणार होती. अर्थात तेन्झिन आमची सोबत करणार होताच.

होमस्टेवर पोचून आराम करणे एवढाच आजचा अजेंडा होता. फारतर आसपास फिरणे जेणेकरुन अतिउंचावरच्या विरळ हवेचा त्रास होऊ नये. आमच्या फोटोगिरीमुळे आम्ही तेन्झिनलाही त्याचं वेड लावण्यात यशस्वी झालो आहे. म्हणूनच त्याने एक लेन्स आणायला सांगितली होती ती त्याच्या हवाली केली. आम्हांला चार वाजता पिकअप करायला येतो या बोलीवर गेस्टहाऊसवर सोडून तो परत गेला. आम्ही आता थंड वातावरणाला सरावत होतो. दोन खोल्या दिल्या होत्या पण त्या एवढ्या मोठ्या होत्या की आम्ही चौघांनी एकाच खोलीत राहण्याचे ठरवले. मालकाने उदार मनाने खोलीत गॅसवर चालणारा हीटर आणून दिला. त्याच्या काही सूचना, लडाखी ड्राय टॉयलेट कसं वापरायचं याचं प्रशिक्षण (थेअरी, प्रॅक्टिकल नव्हे) वगैरे झाल्यावर सामान लावून आम्ही पुढचे बेत आखण्यात मग्न झालो. हळूहळू वातावरणाला सरावत होतो. प्रथमच लडाखी टॉयलेट वापरण्याची माझी वेळ होती. आत गेल्या गेल्या खिडकीच्या नसलेल्या झडपेतून असा काही हवेचा झोत आला की सगळं विसरुन परत यावं लागलं ते पुन्हा पूर्ण मनाची तयारी करुन धाडस करुनच जाता आलं. चार वाजता तेन्झिनभाऊ आला आणि आम्ही लेह मार्केटमध्ये आलो. मागच्या फेरीला पाहिलेलं लेह आज किती वेगळं भासत होतं. चांगस्पाचा मोठमोठ्या शिळांमधून खळाळता ओढा आता पूर्णपणे गोठला होता. गोव्यातल्या बागा-कलंगुट बीचचे मार्केट वाटावे असे चांगस्पा बाजार निर्जन झाला होता. सुंदर शांतता तिथे वास करत होती. कचर्‍याचे ढीग नाहीसे झाले होते. एक निर्मळता वातावरणात भरुन राहिली होती. लेह मार्केटमध्ये शंभर एक दुकानांपैकी मोजकी चार-दहा दुकानं उघडी होती. गरमागरम चणेवाला भट्टी लावून ऊब देणारं खाद्य पुरवत होता. खूप ऐकून असलेलं नेहा स्वीट्सच्या लहानशा ऊबदार लाकडी रेस्टॉरंटमध्ये घुसलो तेव्हा तिथल्या समोशाच्या दरवळाने सगळं विसरुन जायला झालं. दोन दोन समोसे, कॉफी रिचवून आम्ही शांती स्तूप बघायला बाहेर पडलो. सारथी अर्थातच तेन्झिनच होता. शांती स्तूपाहून स्टोक कांगरीची पर्वतरांग, लेह शहर आणि मावळलेल्या सूर्याचे मागे विसरलेले रंग असा सुंदर नजारा दिसतो. त्यात कमालीच्या गारठ्याने त्याला एक प्रकारची स्थितप्रज्ञता लाभली होती. हीच हिमालयाची भव्यता आणि स्थितप्रज्ञता! अंधार पडला तसे आम्ही गेस्ट हाऊसवर परतलो आणि जेवण करुन दिवसाचा आढाव घेत हीटर सुरु करुन ऊबदार पांघरुणांत झोपी गेलो.












दुसरा दिवसही तसा आरामाचाच होता. विशेष असा काही प्लॅन नव्हता. लेहजवळची चेमरी गोम्पा पाहून घेतली. तिथून परतताना थिकसे गोम्पा आणि तिचा सुप्रसिद्ध दोनमजली मैत्रेय बुद्धाचा पुतळा पाहिला. हा पुतळा एवढा सुंदर आहे की त्याने मला मागच्या ट्रिपने भुरळ घातली होती आणि त्याच भारावलेपणातून मी माझ्या मुलीचं नाव ठेवलं होतं. त्यानंतर सुप्रसिद्ध आणि भव्य अशी हेमिस गोम्पा पाहिली. ही लडाख परिसरातली सगळ्यात मोठी गोम्पा आहे. प्रशस्त आवार, देखणी भित्तिचित्रे, भव्य पडदे, लाकडी बांधकाम यांमधून तिची भव्यता प्रतीत होत होती. शेकडो भिक्खू तिथं शिक्षण घेतात. प्रत्येक गोम्पाचं एक वैशिष्ट्य आहे की तिच्या अंतरालात फिरताना एक अगम्य मनःशांतीचा अनुभव येतो. एकूणच गोम्पांचे अंतरंग, त्याच्या मातीच्या भिंती आणि रंगशैली, विविध भित्तिचित्रे, पिवळे लाल पडदे, आसपास वावरणारे बौद्ध भिक्खू आणि छायाप्रकाशाचा खेळ ही फोटोग्राफरसाठी पर्वणीच असते.




दिवसभराचे हे अनुभव गाठीला बांधून आम्ही पुन्हा नेहा स्वीट्सच्या दारात उभे ठाकलो. एकंदर आजचा दिवस आरामातच गेला. तीन गोम्पा, लेह मार्केटमध्ये फेरफटका आणि रात्री जेवण करुन दिवसभराच्या फोटोंचा आढावा यात दिवस संपला. उद्याचा दिवस महत्त्वाचा होता. किंबहुना उद्याच्या दिवसासाठीच ही लडाख ट्रिप या ऐन बर्फाळ हिवाळ्यात आखली होती.

स्टोक-कांगरीच्या पायथ्याशी आज बरीच लगबग दिसत होती. गाड्या भरभरुन लोक त्या दिशेने निघाले होते. प्रसिद्ध स्टोक फेस्टिवलचा दिवस होता तो. आम्ही खास या महोत्सवांचे दिवस साधूनच ही ट्रिप गुंफली होती. लेहहून निघून लेह एअरपोर्टच्या ATCच्या शेजारुन स्टोक गावाकडे रस्ता जातो. एखाद्या लहान खोलीएवढे आणि जमिनीवर बांधलेले ATC पाहून नवल वाटले. स्टोक गोंपाच्या पायथ्याला जरा लवकरच पोचल्याने गाडी लावायला जागा शोधायला विशेष सायास पडले नाहीत. लगीनघाईसारखी लगबग सर्वत्र उठली होती. अनेक सामान्य नागरिक गाड्यांमधून, पायी येऊन स्टोकला थडकत होते. गोम्पाला एक नवी झळाळी चढली होती. सगळ्या भिंती नुकत्यात पांढर्‍या आणि तांबड्या रंगाने चमकवल्या होत्या. गोम्पाच्या मुख्य प्रेक्षागारातून (गॅलरी) तलम रेशमी रंगीबेरंगी पडदे खाली सोडले होते. विशिष्ट प्रकारचे ध्वज उभारले होते. गोम्पाच्या अंगणात मध्यभागी एक मुख्य ध्वज दिमाखात फडकत होता. स्वयंपाकघरात आल्यागेल्या सर्वांसाठी मोफत चहा, पिण्यास गरम पाणी, थुकपा (एक लडाखी वन मील डिश) रांधणे सुरु होते. मोठमोठाल्या पातेल्यांमध्ये आचारी त्यांचे झारे ढवळत होते. परदेशी पर्यटकांचीही संख्या विशेष जाणवण्याइतपत होती. आणि सर्व पाहुण्यांकरिता बसायला आवाराच्या बाजूने बसण्यासाठी खुर्च्यांची सोय केली होती. विशेष म्हणजे आपल्याकडे होतं तसं त्या खुर्च्या स्थानिक टारगट पोरांनी व्यापल्या नव्हत्या. आम्हांला तिथं बसण्याचा भिक्खूंनी आग्रह केल्याने आम्ही फोटोसाठी चांगल्या सोयीच्या जागा पाहून स्थानापन्न झालो. तेन्झिनने आम्हांला काही उपयुक्त सूचना केल्या. स्थानिक चॅनेलचे, डीडी काश्मीरचे कॅमेरेही आले होते.


 

हळूहळू उत्सवाला सुरुवात झाली, मुख्य लामांचे आगमन झाले, विशिष्ट पूजा झाल्या. वाद्यांचे गजर झाले. विविध प्रकारची नृत्ये, नाटिका एक धीरगंभीर लयीत, खेळकर वातावरणात सगळे चालू होते. माझ्या मनात मात्र त्या वाद्यांच्या तरंगासोबत वेगळे विचार उमटत होते. आजवर लडाख आणि परिसरात दोन वेळा आलो पण अशी मनःशांती कधी लाभली नव्हती. पांढर्‍याशुभ्र बर्फाच्छादित पर्वतराजींच्या कॅनव्हासवर लडाखी जीवनशैलीचे विविध रंग आणि छटा ठळकपणे उमटत होते. त्यात ऐन पर्यटनाच्या मोसमातला कोलाहल अजिबातच नव्हता. त्यात वाद्यांचा ताल आणि सुशीरवाद्यांचा नाद मनात खोलवर पोचून एक आगळी शांतता लाभत होती. हिमालयात असलेला मूळ तिबेटचा बुद्धिझम आणि आपल्याकडे आढळणारा बुद्धिझम यांतला फरक प्रकर्षाने जाणवत होता. विविध मुखवटे, रंगीत झिलईचे वेश, हत्यारे, वाद्ये यांच्या सहाय्याने चांगल्याचा वाईटावर, सत्याचा असत्यावर विजय सार्थपणे सादर होत होता.




हे सर्व नृत्य आणि संगीत चालू असतानाच अचानक काही स्वयंसेवक येऊन आम्हांला कॅमेरे बंद करण्यास सांगून गेले. काही मार्ग मोकळे करुन गेले. तशी तेन्झिनने कल्पना दिलीच होती. आता "ओरॅकल" नावाचा प्रकार अवतरणार होता. म्हणजे आपल्याकडं अंगात येणं जसं असतं तसं काहीसं. तीन लोक अंगात आल्यासारखे करुन सगळ्या गोम्पात धुमाकूळ घालत पळतात, छतांवरुन उड्या मारतात, उअंचावरील अगदी अरुंद कठड्यांवरुन लीलया धावतात, चाकू-तलवारींने जिव्हा कापतात. काही अमानवी दैवी शक्ती असते अशी स्थानिकांची भावना असते. ते पुढील वर्षभराचं भविष्य, पंचांगासारखं सणवार वगैरे सांगतात अशी तेन्झिनने आम्हांला माहिती पुरवली. त्यांचे फोटो काढण्यास सक्त मनाई आहे. आणि ती एवढी काटेकोरपणे पाळली जाते की स्थानिक चॅनेलवाल्यांनीही त्यांचे कॅमेरे बंद केले होते. पुढे बोलता बोलता मागल्या वर्षी काही कॅमेर फोडल्याची माहिती तेन्झिंगने दिल्याने आम्ही गुपचूप पॅकअपच करुन घेतले. गोम्पाच्या बाहेर पडलो आणि थोडंफार खाऊन लेहच्या दिशेने निघणार होतो. पण तेन्झिन आम्हांला दुसर्‍याच एका रस्त्याने घेऊन जाणार होता. सिंधू नदीच्या बाजूने आम्ही एक वेगळा रस्ता निवडून फोटो काढत काढत लेहला रात्री पोचणार होतो...

इति लेखनसीमा !

आता मात्र आमची रेस अगेन्स्ट टाईम (वेळेशी शर्यत) लागली होती. आम्हांला सुर्यास्ताला डिस्कीट गोम्पा किंवा हुंडरच्या वाळवंटात पोचायचे होते. तसे दोरजीने गाडी रिकाम्या (आणि चांगल्या) रस्त्यांवरुन बुंगवली. डिस्कीट येथे नुब्रा आणि श्योक नद्यांचा संगम होतो. दोन वेगवेगळ्या खोर्‍यांतून आलेल्या नद्या आपापले अस्तित्व विसरुन एकमेकांत लीन होतात. डिस्कीट गोम्पाशी प्रकाशाची दिशा फोटोयोग्य नाही पाहून हुंडरकडे पळालो. हुंडरला पोचलो तेव्हा सुर्यास्त होतच होता. सोबतीला प्रत्येक फ्रेम परफेक्ट बनवण्यासाठी लागणारे दुहेरी वशिंडाचे (डबलहंप) उंट, हिमालयाची पर्वतरांग, नुब्राचा खळखळता प्रवाह, आकाशातला संधिप्रकाशाचा खेळ होताच. सौमित्र, देवेंद्र,स्वाती यांच्या कॅमेरांची क्लिकक्लिकाटाची एकच झुंबड उडाली. एक एक फ्रेम कैद होत होती आणि मनात आजचा प्रवास सार्थक झाल्याने समाधान चित्र आकार घेत होते. याचसाठी तर हा अट्टाहास केला होता.



रात्रीचं जेवण उरकून हॉटेलच्या बाल्कनीत बसलो तेव्हा वारा राग दरबारी आणि मालकंसचे सूर आळवीत होता. हिमालयाच्या पार्श्वभूमीवर निरभ्र आकाशात तार्‍यांची मांदियाळी जमली होती, सभोवार नक्षत्रांची रांगोळी घातली होती. ती भान हरपून अनुभवत असताना मध्यरात्र केव्हा उलटून गेली ते समजलेही नाही.



रात्री झोपताना मनात विचार येत होते हेच का ते लडाखी स्वप्न? तो अचल हिमालय, भारतीय संस्कृतीचा उगम जिच्या कुशीतून झाला ती अवखळ सिंधू नदी, बौद्ध धर्मशाळांमधल्या घुमणार्‍या धीरगंभीर प्रार्थना, "ज्युले" म्हणत एकदम हृदयाला भिडणारे लडाखी आदरातिथ्य, गालिच्यांऐवजी गादी-बेडशीट्सवर बसायला लागले म्हणून हळहळणारे सौजन्य... हेच असावे का ते? याचसाठी आपण येथवर आलो का? बहुधा हेच. हेच ते  स्वप्नरत्न. उद्यापासून या रत्नाचा नवा पैलू अनुभवायचा होता. उद्यापासून तीन दिवस आम्ही फिरणार होतो त्सो लॅण्डमध्ये...म्हणजे तलावांची भूमी. रात्र चढत गेली तसे जाणवत गेले की पाहिलेले स्वप्न आणि प्रत्यक्षात आलेले स्वप्न यामधली सीमारेषा एकदम पुसट झाली आहे. ते प्रत्यक्षात यायला हे सोबत असलेले मित्रमैत्रिणी, तेन्झिन, लडाखची भूमी, इथले आदरातिथ्य सर्वांचा हातभार आहे.

पहाटे जाग आली ती पाखरांच्या आवाजाने. समोरच्या खोर्‍यात हालचाल सुरु झाली होती. हिमाचली लोक शेतांच्या वाफ्यांच्या मधून येजा करत होते. दरीच्या पलीकडल्या गोम्पामध्ये प्रार्थनांचे आवाज घुमत होते. गावावर उठलेली धुरांची वलयं आणि उंचावलेला मोबाईल टॉवर ते दृश्य अधिकच सुंदर करत होता. सूर्य जसजसा वर चढू लागला तसे ते खोरे एका वेगळ्याच झळाळीने लकाकू लागले. आम्ही हॉटेलरुमची बाल्कनी, वरचे टेरेस अशा मिळेल तिथून फोटो काढत होतो. मनसोक्त फोटो काढून झाल्यावर आम्ही आन्हिकं उरकून नाश्ता केला. काल गाडी स्टार्ट व्हायला थोडा किरकोळ त्रास देत होती. स्टार्टर खूप वेळा मारावा लागत होता. रस्त्यात पुन्हा त्रास नको म्हणून टॉमने ती रिपेअर होते का ते पाहून आला. पण त्यात काही यश आले नाही. टॉमने कालचे आमचे हाल पाहून टॉमीणबाईंना आधीच बसने पाठवून दिले होते. त्यामुळे आम्हांलाही आता गाडीत जरा व्यवस्थित बसता येणार होते. सामान लोड करुन आम्ही केलॉंग सोडले. त्या कोपर्‍यातल्या रस्त्याने निघून जिस्पाच्या दिशेने गाडी दौडू लागली.

आज आराम केल्यानंतर उद्यापासून सुरु होणार होते सुखद लडाख ड्रीम्सचा पुढला एपिसोड, तब्बल दहा दिवसांचा !

एका संध्याकाळी पुण्यात संभाजी पार्कात बसून तेन्झिनला फोन केला. आमच्या ग्रुपचे सदस्य, त्यांची फोटोग्राफीची आवड, आमच्या अपेक्षा, टूर साधारण कशी हवी, कुठली ठिकाणं हवीत किती दिवस हवी असं सगळं समजावून सांगितलं. सगळं वर्कआऊट करुन दोन दिवसांनी तेन्झिनचा आकडा समजला. मनाली-लडाख-मनाली अशा टूरचा आकडा खरोखर जवळपास निम्म्यावर आला होता. थोडेफार प्लान बदलत, त्यावर तेन्झिनशी चर्चा करत, आमच्या सुट्ट्यांचं गणित जुळवत शेवटी आम्ही पुण्याहून प्रस्थानाची एक तारीख फायनल केली  २ ऑगस्ट २०१३, आणि ती तेन्झिनला कळवून टाकली. विमानप्रवासाची तिकीटे (जी खूप आधी काढल्यावर बरीच स्वस्त पडली) काढली, दिल्ली-मनाली बसप्रवासाची तिकीटं बुक केली (फार आधी बुक केल्याने हवा तो सीटचा चॉईस),  त्याच वेळी तेन्झिनला आगाऊ रक्कम ट्रान्सफर करुन टाकली. सगळं झाल्यावर आमच्या हाती एकच काम होतं, ते म्हणजे चार महिने अधीरतेने दिवस मोजत राहणे.

या विभागातले सगळे रस्ते लष्कराच्या बॉर्डर रोड ऑर्गनाउअझेशन म्हणजे सीमा सडक संगठनने तयार केले आहेत आणि त्यांच्या देखभालीची जबाबदारीही त्यांनीच शिरावर घेतली आहे. मनालीच्या बाहेर पडल्याबरोबर पहिल्याच पुलाशी जिथे "बॉर्डर रोड ऑर्गनाउअझेशन वेलकम्स यू" म्हणजे अगदी अर्ध्याच किलोमीटरवर आम्ही "रुको रुको रुको..." ओरडत गाडीला कचकावून ब्रेक मारायला लावला.


टॉमरावांनी दचकून मागे पाहीपर्यंत मंडळी पटापटा गाडीतून उड्या टाकून क्लिकक्लिकाटाच्या कामाला जुंपलेही होते. मीच मग "ये अभी ऐसाच चलनेवाला है दस-ग्यारह दिन" असं म्हणत टॉमला आमच्या टूरचं उद्दिष्ट समजावलं. त्याच्यासाठी हे नवीन होतं, म्हणून त्याने फक्त मान डोलावली. तिथून मनासारखे फोटो मिळाल्यावर आम्ही रोहतांगच्या दिशेने घाट चढू लागलो. टॉम अतिशय आत्मविश्वासाने सावकाश सर्वतोपरी काळजी घेऊन  घाट चढत होता. पण समोरुन आलेल्या एका जीपच्या मनात काही तरी वेगळंच होतं. एका ब्लाइंड टर्नवर ती जीप प्रचंड वेगाने येऊन आमच्या स्कॉर्पिओवर आदळली. थोडीशी गाडी दरीच्या बाजूला सरकली पण टॉमने शिताफीने तिच्यावर नियंत्रण मिळवले आणि दरीपासून अर्ध्या फुटावर ती थांबली. काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती. टॉमीण तर भीतीने थरथर कापत होती. आमचीही अवस्था काहीशी तशीच होती. पण देवानेच आलेले विघ्न टाळले हा त्याचा आशीर्वाद असे समजून पुढे चाल दिली.


जसे जसे आपण केलॉंगच्या दिशेने जातो तसे तसे आसपासचा परिसर बदलत जातो. झाडांची उंची कमी होते. आकाशाची निळाई वाढते आणि हवा थंड होत जाते. केलॉंग हे लाहौल-स्पिती जिल्ह्याचे मुख्यालय. अगदी दरीच्या काठावर वसलेले. चंद्रा नदी, भागा नदी आणि चिनाबच्या खोर्‍यांच्या संगमाशी वसलेले. गावात प्रवेश केल्याकेल्या बौद्ध धर्माचा पगडा जाणवतो. बौद्ध धर्माच्या ड्रुकपा पंथाची इथे मुख्य गोम्पा म्हणजे धर्मशाळा आहे- कारदांग गोम्पा. आमच्या हॉटेलच्या समोरच्या दरीच्या पलीकडे ती गोम्पा पहाडाच्या उतारावर दिसत होती.




आम्ही केलॉंगला पोचलो तेव्हा सूर्याने आपला पसारा आवरायला घेतला होता. किरणं सोनसळी झाली होती. हिमाच्छादित शिखरांच्या पलीकडे जाणारा सूर्य आणि त्याचं केलॉंग आणि आसपासच्या गावांवर सांडणारं सोनं आम्ही कॅमेरात बंदिस्त करत होतो. समोरचा गोम्पा अधिकच सुंदर दिसत होता. खोर्‍यात "ॐ मणि पद्मे हूं" चे नाद घुमत होते.



शिखरांवर ढगांची सलगी चालू होती. मावळत्या सुर्याने त्या ढगांवर अनेकविध रंगांची आरास केली होती. आम्ही मिळेल त्या ठिकाणाहून आसपासच्या फ्रेम्स कॅमेरात बंदिस्त करु पाहत होतो. जसा जसा अंधार पडला तसा भागा नदीच्या खोर्‍यात थंडीने आपले पाय पसरायला सुरुवात केली, शेकोतीच्या धुराची वलयं दरीत उमटू लागली, पलीकडल्या गोम्पामधले दिवे मिणमिणू लागले. हॉटेलमध्ये सुंदरसे जेवण करुन आम्ही झाल्या प्रवासाचा उजाळा करत उबदार पांघरुणार गप्पा मारता मारता स्वप्नांत हरवलो... उद्यापासून नवीन स्वप्नांच्या दुनियेत जाण्यासाठी.